Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

 

Sundarakanda
Sarga 38

In the thirty seventh Sarga, Sita declines Hanuma's offer to carry her on his back and unite her with Rama. Sita agreed that Hanuma can kill all the Rakshasas. Hanuma can carry her back too. But then she said that if that were to happen, "ರಾಘವಸ್ಯ ಯಶೋ ಹೀಯೇತ್'| Raghava's fame will be affected. In addition her vow of being a devoted wife too will be affected, if she follows Hanuma's suggestion. So, she says it is more appropriate that, Rama comes to Lanka, defeats Ravana and takes her back. I ringing tone she says "ತತ್ ತಸ್ಯ ಸದೃಶಂ" - that is appropriate for him: Hanuma praises her reply and says, -" ತತ್ ತೇ ಸದೃಶಂ", "That is just so appropriate coming from you".

Then Hanuman asks for a remembrance which Rama will recognize. Sita in response relates the story of Crow, which is the main theme if Sarga thirty-eight.

Now we go through the Slokas of Sarga 38.

||Sloka 38.01||

ತತಃ ಸ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲಃ ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಹರ್ಷಿತಃ|
ಸೀತಾಮುವಾಚ ತತ್ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯ ವಿಶಾರದಃ||38.01||

ಸ|| ತತಃ ತತ್ ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಹರ್ಷಿತಾ ವಾಕ್ಯ ವಿಶಾರದಃ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲಃ ಸೀತಾಂ ಉವಾಚ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ತತ್ ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ -
having heard those words,
ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಹರ್ಷಿತಾ -
delighted with her words
ವಾಕ್ಯ ವಿಶಾರದಃ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲಃ -
best among Vanaras, eloquent in speech
ಸೀತಾಂ ಉವಾಚ -
spoke to Sita.

||Sloka summary||

"The Best among Vanaras, eloquent in speech, having heard those words, was delighted and spoke to Sita." ||38.01||

||Sloka 38.02||

ಯುಕ್ತರೂಪಂ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಭಾಷಿತಂ ಶುಭದರ್ಶನೇ|
ಸದೃಶಂ ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಸಾಧ್ವೀನಾಂ ವಿನಯಸ್ಯ ಚ||38.02||

ಸ|| ಹೇ ಶುಭದರ್ಶನೇ ದೇವಿ ತ್ವಯಾ ಭಾಷಿತಂ ಯುಕ್ತರೂಪಂ ಸದೃಶಂ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಸಾದ್ವೀನಾಂ ವಿನಯಸ್ಯ ಚ||

Tilaka Tika says - ವಚನಸ್ಯ ಯುಕ್ತರೂಪಂ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಂ ದರ್ಶಯತಿ|

||Sloka meanings||

ಹೇ ಶುಭದರ್ಶನೇ ದೇವಿ -
oh Devi , whose appearance is auspicious
ತ್ವಯಾ ಭಾಷಿತಂ ಯುಕ್ತರೂಪಂ -
what was spoken by you is proper
ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಭಾವಸ್ಯ -
for a woman's nature
ಸಾದ್ವೀನಾಂ ವಿನಯಸ್ಯ ಚ -
nature of a virtuous woman
ಸದೃಶಂ - appropriate for

||Sloka summary||

"Oh Devi , whose appearance is auspicious, what you said is proper , and is appropriate for a woman's nature, and the nature of a virtuous woman." ||38.02||

||Sloka 38.03||

ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ನ ತು ಸಮರ್ಥ ಹಿ ಸಾಗರಂ ವ್ಯತಿವರ್ತಿತುಮ್|
ಮಾ ಮಧಿಷ್ಠಾಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಶತಯೋಜನ ಮಾಯತಮ್||38.03||

ಸ|| ಮಮ ಅಧಿಷ್ಠಾಯ ಶತಯೋಜನಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಸಾಗರಂ ವ್ಯತಿವರ್ತಿತುಂ ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ನ ಸಮರ್ಥಂ ಹಿ ||

||Sloka meanings||

ಮಮ ಅಧಿಷ್ಠಾಯ - climbing up on my back
ಶತಯೋಜನಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಸಾಗರಂ ವ್ಯತಿವರ್ತಿತುಂ -
to cross hundred Yojana wide ocean
ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ನ ಸಮರ್ಥಂ ಹಿ - not possible for a woman

||Sloka summary||

"Climbing up on my back and to cross hundred Yojana wide ocean is not possible for a woman". ||38.03||

 

||Sloka 38.04||

ದ್ವಿತೀಯಂ ಕಾರಣಂ ಯಚ್ಚ ಬ್ರವೀಷಿ ವಿನಯಾನ್ವಿತೇ|
ರಾಮಾತ್ ಅನ್ಯಸ್ಯ ನಾರ್ಹಾಮಿ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಮಿತಿ ಜಾನಕಿ||38.04||

ಸ|| ಹೇ ಜಾನಕೀ ವಿನಯಾನ್ವಿತೇ ದ್ವಿತೀಯಂ ಕಾರಣಂ ಯತ್ ಬ್ರವೀಷಿ ರಾಮಾತ್ ಅನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಂ ನ ಅರ್ಹಾಮಿ ಇತಿ ತತ್ ||

||Sloka meanings||

ಹೇ ಜಾನಕೀ ವಿನಯಾನ್ವಿತೇ -
oh Janaki imbued with humility
ದ್ವಿತೀಯಂ ಕಾರಣಂ ಯತ್ ಬ್ರವೀಷಿ -
second reason which you told
ರಾಮಾತ್ ಅನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಂ ನ ಅರ್ಹಾಮಿ ಇತಿ ತತ್ -
other than Rama you cannot touch another person

||Sloka summary||

"Oh Janaki imbued with humility the second reason which you told is that other than Rama you cannot touch another person." ||38.04||

||Sloka 38.05||

ಏತತ್ ತೇ ದೇವಿ ಸದೃಶಂ ಪತ್ನ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ|
ಕಾ ಹ್ಯಾನ್ಯಾ ತ್ವಾ ಮೃತೇ ದೇವಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ ವಚನ ಮೀದೃಶಮ್ ||38.05||

ಸ|| ದೇವಿ ! ಏತತ್ ಮಹಾತ್ಮನಃ ಪತ್ನ್ಯಾಃ ತಸ್ಯ ಸದೃಶಂ | ತ್ವಂ ಋತೇ ಅನ್ಯಾಃ ಕಾಃ ಈದೃಶಂ ವಚನಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ |

||Sloka meanings||

ಮಹಾತ್ಮನಃ ಪತ್ನ್ಯಾಃ -
for the wife of the great soul
ಏತತ್ ತಸ್ಯ ಸದೃಶಂ -
this is appropriate for her
ತ್ವಂ ಋತೇ ಅನ್ಯಾಃ ಕಾಃ -
other than you who else
ಈದೃಶಂ ವಚನಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ -
can say such words

||Sloka summary||

"Oh Devi ! This is appropriate for the wife of the great soul. Other than you who else can say such words." ||38.05||

||Sloka 38.06||

ಶ್ರೋಷ್ಯತೇ ಚೈವ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಸರ್ವಂ ನಿರವಶೇಷತಃ|
ಚೇಷ್ಠಿತಂ ಯ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಭಾಷಿತಂ ಮಮಚಾಗ್ರತಃ||38.06||

ಸ|| ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ದೇವಿ ತ್ವಯಾ ಯತ್ ಚೇಷ್ಟಿತಂ ಮಮಾಗ್ರತಃ ಭಾಷಿತಂ ಚ ಸರ್ವಂ ನಿರವಶೇಷತಃ ಶ್ರೋಷ್ಯತೇ||

||Sloka meanings||

ದೇವಿ ತ್ವಯಾ ಯತ್ ಚೇಷ್ಟಿತಂ -
oh Devi, whatever you have done
ಮಮಾಗ್ರತಃ ಭಾಷಿತಂ ಚ ಸರ್ವಂ ನಿರವಶೇಷತಃ -
said in front of me all of that without any omissions
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಶ್ರೋಷ್ಯತೇ -
will be heard by the scion of Kakutstha

||Sloka summary||

"Oh Devi ! Whatever you have done or said in front of me will be heard by the scion of Kakutstha." ||38.06||

||Sloka 38.07||

ಕಾರಣೈರ್ಬಹುಭಿರ್ದೇವಿ ರಾಮಪ್ರಿಯ ಚಿಕೀರ್ಷಯಾ|
ಸ್ನೇಹಪ್ರಸ್ಕನ್ನ ಮನಸಾ ಮಯೈತತ್ ಸಮುದೀರಿತಮ್||38.07||

ಸ|| ದೇವಿ ಬಹುಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ ರಾಮಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ಸ್ನೇಹಪ್ರಸ್ಕನ್ನ ಮನಸಾ ಮಯಾ ಏತತ್ ಸಮುದೀರಿತಂ ||

Tilaka Tika says - ರಾಮಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ಶೀಘ್ರಂ ರಾಮಪ್ರೀತಿ ವಾಂಛಯಾ ಬಹುಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ ಕಾಣಾನ್ತರೈಶ್ಚ ಸ್ನೇಹೇನ ಪ್ರಸ್ಕನ್ನಮ್ ದ್ರವೀಭೂತಂ ಮನಃ ಯಸ್ಯ ತೇನ ಮಯಾ ಏತತ್ ಸಮುದೀರಿತಮ್|

||Sloka meanings||.

ದೇವಿ ಬಹುಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ -
oh Devi with many reasons
ರಾಮಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ -
with a desire to please Rama
ಸ್ನೇಹಪ್ರಸ್ಕನ್ನ ಮನಸಾ -
with a desire to please Rama
ಮಯಾ ಏತತ್ ಸಮುದೀರಿತಂ-
I have said those words.

||Sloka summary||

"Oh Devi with many reasons with a mind sprinkled with love, with a desire to please Rama, I have said those words." ||38.07||

||Sloka 38.08||

ಲಂಕಾಯಾ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶತ್ವಾತ್ ದುಸ್ತರತ್ವಾನ್ಮಹೋದಧೇ|
ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಅತ್ಮನಶ್ಚೈವ ಮಯೈತತ್ ಸಮುದೀರಿತಮ್||38.08||

ಸ|| ಲಂಕಾಯಾ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶತ್ವಾತ್ ಮಹೋದಧೇಃ ದುಸ್ತರತ್ವಾತ್ ಆತ್ಮನಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಶ್ಚೈವ ಮಯಾ ಏತತ್ ಸಮುದೀರಿತಂ||

||Sloka meanings||

ಲಂಕಾಯಾ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶತ್ವಾತ್ -
difficulty of entering Lanka
ಮಹೋದಧೇಃ ದುಸ್ತರತ್ವಾತ್ -
difficulty of crossing the ocean
ಆತ್ಮನಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಶ್ಚೈವ -
because of my own capability
ಮಯಾ ಏತತ್ ಸಮುದೀರಿತಂ-
all this has been stated by me

||Sloka summary||

"The difficulty of entering Lanka, difficulty of crossing the ocean , and my own capability made me tell you this." ||38.08||

||Sloka 38.09||

ಇಛ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಸಮಾನೇತುಂ ಅದ್ಯೈವ ರಘುಬಂಧುನಾ|
ಗುರುಸ್ನೇಹೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ನಾನ್ಯಥೈತತ್ ಉದಾಹೃತಮ್||38.09||

ಸ|| ಗುರುಸ್ನೇಹೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾಚ ತ್ವಾಂ ರಘುಬಂಧುನಾ ಅದ್ಯೈವ ಸಮಾನೇತುಂ ಏತತ್ ( ಕಥಿತಂ) ನ ಅನ್ಯಥಾ ಉದಾಹೃತಂ||

Rama Tika says- ಗುರೋ ರಾಮಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೇನ ತ್ವಯಿ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಉಕ್ತಮ್ ನತು ನಿಜ ಬಲ ಗರ್ವಾತ್ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

||Sloka meanings||

ಗುರುಸ್ನೇಹೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾಚ -
out of love and devotion for my master
ತ್ವಾಂ ರಘುಬಂಧುನಾ ಅದ್ಯೈವ ಸಮಾನೇತುಂ -
to unite you with the scion of Raghu today itself
ಏತತ್ ಉದಾಹೃತಂ - this was stated
ನ ಅನ್ಯಥಾ - not otherwise

||Sloka summary||'

"Out of love and devotion for my master, to unite you with the scion of Raghu today itself, I said those words and not otherwise." ||38.09||

||Sloka 38.10||

ಯದಿ ನೋತ್ಸಹಸೇ ಯಾತುಂ ಮಯಾ ಸಾರ್ಥ ಮನಿಂದಿತೇ|
ಅಬ್ಜಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ ತ್ವಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ರಾಘವೋ ಹಿ ತತ್||38.10||

ಸ|| ಅನಿಂದಿತೇ ಮಮಸಾರ್ಥಂ ಯಾತುಂ ನ ಉತ್ಸಹೇ ಯದಿ ತತಃ ಯತ್ ರಾಘವಃ ಜಾನೀಯಾತ್ (ತತ್) ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ||

||Sloka meanings||

ಅನಿಂದಿತೇ - O Blameless lady
ಮಮಸಾರ್ಥಂ ಯಾತುಂ ನ ಉತ್ಸಹೇ ಯದಿ -
if you do not like to go along with me
ತತಃ ಯತ್ ರಾಘವಃ ಜಾನೀಯಾತ್ -
then (that) which Raghava knows
(ತತ್) ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ-
you give that a token of remembrance

||Sloka summary||

"Oh Blameless lady ! If you do not like to go along with me then give me a token of remembrance that Raghava knows." ||38.10||

||Sloka 38.11||

ಏವಮುಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ|
ಉವಾಚ ವಚನಂ ಮಂದಂ ಭಾಷ್ಪಪ್ರಗ್ರಥಿತಾಕ್ಷರಮ್||38.11||
ಇದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತ್ವಂತು ಮಮ ಪ್ರಿಯಮ್|

ಸ|| ಏವಂ ಉಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ ಸುರಸೋಪಮಾ ಸೀತಾ ಭಾಷ್ಪ ಪ್ರಗ್ರಥಿತಾಕ್ಷರಂ ವಚನಂ ಮಂದಂ ಉವಾಚ||ತ್ವಂ ಇದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯಂ ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತು |

||Sloka meanings||

ಏವಂ ಉಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ -
being told thus by Hanuman,
ಸುರಸೋಪಮಾ ಸೀತಾ -
Sita resembling a god's daughter
ಭಾಷ್ಪ ಪ್ರಗ್ರಥಿತಾಕ್ಷರಂ ವಚನಂ -
a voice with words choked with tears
ಮಂದಂ ಉವಾಚ - spoke softly
ತ್ವಂ ಇದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯಂ ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತು -
this is best token of remembrance for my dear one, you may tell

||Sloka summary||

"Being told thus by Hanuman, Sita resembling a gods daughter, spoke in a low tone with words choked with tears. " This best token of remembrance you may tell my dear one."||38.11||

||Sloka 38.12,13||

ಶೈಲಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪಾದೇ ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇ ಪುರಾ||12||
ತಾಪಸಾಶ್ರಮವಾಸಿನ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಜ್ಯಮೂಲಫಲೋದಕೇ|
ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮೇ ದೇಶೇ ಮಂದಾಕಿನ್ಯಾ ಹ್ಯದೂರತಃ||13||

ಸ|| ಪುರಾ ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇ ಶೈಲಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪಾದೇ ಪ್ರಾಜ್ಞಮೂಲಫಲೋದಕೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮೇ ದೇಶೇ ಮಂದಾಕಿನ್ಯಾಂ ಅದೂರತಃ ತಾಪಸಾಶ್ರಮವಾಸಿನ್ಯಾಃ ಮಃ||

||Sloka meanings||

ಪುರಾ ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇ ಶೈಲಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪಾದೇ -
earlier at the foot of northeast part of Chitrakuta mountain
ಪ್ರಾಜ್ಞಮೂಲಫಲೋದಕೇ -
with abundance of roots, fruits and water
ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮೇ ದೇಶೇ -
in that region for ascetics
ಮಂದಾಕಿನ್ಯಾಂ ಅದೂರತಃ -
not far from river Mandakini
ತಾಪಸಾಶ್ರಮವಾಸಿನ್ಯಾಃ ಮಃ -
living in the ascetic's hermitages.

||Sloka summary||

"Earlier in the northeast part of Chitrakuta mountain, there is a Siddhasrama at its foot, not too far from river Mandakini, where we were living in the ascetics hermitages."

||Sloka 38.14||

ತಸ್ಯೋಪವನಷಂಡೇಷು ನಾನಾಪುಷ್ಪಸುಗಂಧಿಷು|
ವಿಹೃತ್ಯ ಸಲಿಲಕ್ಲಿನ್ನಾ ತವಾಂಕೇ ಸಮುಪಾವಿಶಮ್||38.14||

ಸ|| ತಸ್ಯ ಉಪವನಸಂಡೇಷು ನಾನಾಪುಷ್ಪಸುಗಂಧಿಷಿ ಸಲಿಲಕ್ಲಿನ್ನಾ ವಿಹೃತ್ಯ ತವಾಂಕೇ ಸಮುಪಾವಿಶಂ||
.

||Sloka meanings||

ತಸ್ಯ ನಾನಾಪುಷ್ಪಸುಗಂಧಿಷಿ ಉಪವನಸಂಡೇಷು -
in those gardens with variety of fragrant flowers
ಸಲಿಲಕ್ಲಿನ್ನಾ ವಿಹೃತ್ಯ -
after sporting in the waters
ತವಾಂಕೇ ಸಮುಪಾವಿಶಂ -
was resting in your lap

||Sloka summary||

"In those gardens with variety of fragrant flowers after sporting in the waters I was resting in your lap."||38.14||

||Sloka 38.15||

ತತೋ ಮಾಂಸ ಸಮಾಯುಕ್ತೋ ವಾಯಸಃ ಪರ್ಯತುಂಡಯತ್|
ತ ಮಹಂ ಲೋಷ್ಟಮುದ್ಯಮ್ಯ ವಾರಯಾಮಿ ಸ್ಮ ವಾಯಸಮ್||38.15||

ಸ|| ತತಃ ಮಾಂಸಸಮಾಯುಕ್ತಃ ವಾಯಸಃ ಪರ್ಯತುಂಡಯತ್ | ಅಹಂ ಲೋಷ್ಟಂ ಉದ್ಯಮ್ಯ ತಂ ವಾಯಸಂ ವಾರಯಾಮಿ ಸ್ಮ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ವಾಯಸಃ - then a crow
ಮಾಂಸಸಮಾಯುಕ್ತಃ - along with a loaf of meat
ಪರ್ಯತುಂಡಯತ್ - pecking with its beak.
ಅಹಂ ಲೋಷ್ಟಂ ಉದ್ಯಮ್ಯ I took a piece of earth
ತಂ ವಾಯಸಂ ವಾರಯಾಮಿ ಸ್ಮ - was warding him off.

||Sloka summary||

"Then a crow came with meat, went round and was pecking with its beak. I took a piece of earth and was warding him off." ||38.15||

||Sloka 38.16||

ದಾರಯನ್ ಸ ಚ ಮಾಂ ಕಾಕಃ ತತ್ರೈವ ಪರಿಲೀಯತೇ|
ನ ಚಾಪ್ಯುಪಾರಮನ್ ಮಾಂಸಾತ್ ಭಕ್ಷಾರ್ಥಿ ಬಲಿಭೋಜನಃ||38.16||

ಸ|| ಸಃ ಕಾಕಃ ಮಾಮ್ ದಾರಯನ್ ತತ್ರೈವ ಪರಿಲೀಯತೇ | ಭಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಿ ಬಲಿಭೋಜನಃ ಮಾಂಸಾತ್ ನ ಉಪರಿಮತ್ ಚ ಅಪಿ ||

||Sloka meanings||

ಸಃ ಕಾಕಃ ಮಾಮ್ ದಾರಯನ್ -
that crow in order to peck at me
ತತ್ರೈವ ಪರಿಲೀಯತೇ -
waited there only
ಮಾಂಸಾತ್ ಭಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಿ ಬಲಿಭೋಜನಃ -
hungry for food being an eater of offerings
ನ ಉಪರಿಮತ್ ಚ ಅಪಿ -
not giving up too

||Sloka summary||

"That crow while pecking at me waited there only hungry for food being an eater of offerings, without not giving up the flesh."||38.16||

||Sloka 38.17||

ಉತ್ಕರ್ಷನ್ತ್ಯಾಂ ಚ ರಶನಾಂ ಕ್ರುದ್ಧಾಯಾಂ ಮಯಿ ಪಕ್ಷಿಣಿ|
ಸ್ತ್ರಸ್ಯಮಾನೇ ಚ ವಸನೇ ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತ್ವಯಾ ಹ್ಯಹಮ್||38.17||

ಸ|| ಪಕ್ಷಿಣಿ ಕೃದ್ಧಾಯಾಮ್ ಮಯಿ ವಸನೇ ಸ್ತ್ರಸ್ಯಮಾನೇ ಚ ರಶನಾಮ್ ಉತ್ಕರ್ಷನ್ಯಾಂ ಚ ತತಃ ತ್ವಯಾ ಅಹಂ ದೃಷ್ಟಾ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಪಕ್ಷಿಣಿ ಕೃದ್ಧಾಯಾಮ್ -
then being angry with the bird
ಮಯಿ ವಸನೇ ಸ್ತ್ರಸ್ಯಮಾನೇ ಚ -
while adjusting my clothing which was slipping
ರಶನಾಮ್ ಉತ್ಕರ್ಷನ್ಯಾಂ ಚ -
pulling up the string around my waist ನ
ತ್ವಯಾ ಅಹಂ ದೃಷ್ಟಾ -
I was seen by you

||Sloka summary||

"Angry with the bird I was seen by you while I was pulling up my waist string as the cloth was slipping". ||38.17||

||Sloka 38.18||

ತ್ವಯಾಪಽಹಸಿತಾ ಚಾಹಂ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಸಂಲಜ್ಜಿತಾ ತದಾ|
ಭಕ್ಷಗೃಧ್ನೇನ ಕಾಕೇನ ದಾರಿತಾ ತ್ವಾಮುಪಾಗತಾ||38.18||

ಸ|| ತದಾ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಅಹಂ ಅಪಹಸಿತಾ | ಸಂಲಜ್ಜಿತಾ ಭಕ್ಷಗೃಧ್ನೇನ ಕಾಕೇನ ದಾರಿತಾ ತ್ವಾಂ ಉಪಾಗತಾ ||

||Sloka meanings||

ತದಾ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಅಹಂ -
then (while) I was angry
ಅಪಹಸಿತಾ ಸಂಲಜ್ಜಿತಾ -
embarrassed by being laughed at
ಭಕ್ಷಗೃಧ್ನೇನ ಕಾಕೇನ ದಾರಿತಾ -
being pecked at by the voracious bird
ತ್ವಾಂ ಉಪಾಗತಾ - I sought you

||Sloka summary||

"Then while I was angry, was embarrassed by being laughed at. Pecked at by the voracious bird, I sought you." ||38.18||

||Sloka 38.19||

ಅಸೀನಸ್ಯ ಚ ತೇ ಶ್ರಾಂತಾ ಪುನರುತ್ಸಂಗಮಾವಿಶಮ್|
ಕ್ರುಧ್ಯಂತೀ ಚ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇನ ತ್ವಯಾsಹಂ ಪರಿಸಾಂತ್ವಿತಾ||39.19||

ಸ|| ಶ್ರಾಂತಾ ಆಸೀನಸ್ಯ ಉತ್ಸಾಂಗಂ ಪುನಃ ಆವಿಶಂ| ಕೃಧ್ಯಂತಿ ಅಹಂ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇನ ತ್ವಯಾ ಪರಿಸಾಂತ್ವಿತಾ ||

||Sloka meanings||

ಶ್ರಾಂತಾ ಆಸೀನಸ್ಯ ಉತ್ಸಾಂಗಂ -
being exhausted
ಆಸೀನಸ್ಯ ಉತ್ಸಾಂಗಂ ಪುನಃ ಆವಿಶಂ -
settled in your lap again
ಕೃಧ್ಯಂತಿ ಅಹಂ - me being angry
ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇನ ತ್ವಯಾ ಪರಿಸಾಂತ್ವಿತಾ -
happily pacified by you

||Sloka summary||

"Bing exhausted , I settled in your lap again. Being angry I was happily pacified by you again." ||39.19||

||Sloka 38.20||

ಭಾಷ್ಪಪೂರ್ಣ ಮುಖೀ ಮಂದಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಪರಿಮಾರ್ಜತೀ|
ಲಕ್ಷಿತಾsಹಂ ತ್ವಯಾ ನಾಥ ವಾಯಸೇನ ಪ್ರಕೋಪಿತಾ||39.20||

ಸ||ಹೇ ನಾಥ ವಾಯಸೇನ ಪ್ರಕೋಪಿತಾ ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖೀ ಮಂದಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಪರಿಮಾರ್ಜತೀ ಅಹಂ ತ್ವಯಾ ಲಕ್ಷಿತಾ||

||Sloka meanings||

ಹೇ ನಾಥ ವಾಯಸೇನ ಪ್ರಕೋಪಿತಾ -
Oh lord angered by the crow
ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖೀ -
with a face filled with tears
ಮಂದಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಪರಿಮಾರ್ಜತೀ -
slowly wiping them
ಅಹಂ ತ್ವಯಾ ಲಕ್ಷಿತಾ-
I was noticed by you

||Sloka summary||

"Oh Lord angered by the crow, face filled with tears, slowly wiping them I was noticed by you".||39.20||

||Sloka 38.21||

ಪರಿಶ್ರಮಾತ್ ಪ್ರಸುಪ್ತಾಚ ರಾಘವಾಂಕೇಽಪ್ಯಹಂ ಚಿರಮ್|
ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಪ್ರಸುಪ್ತಶ್ಚ ಮಮಾಂಕೇ ಭರತಾಗ್ರಜಃ||38.21||
ಸ ತತ್ರ ಪುನರೇ ವಾಥ ವಾಯಸಃ ಸಮುಪಾಗಮತ್

ಸ|| ಅಹಂ ಅಪಿ ಪರಿಶ್ರಮಾತ್ ರಾಘವಾಂಕೇ ಚಿರಂ ಪ್ರಸುಪ್ತಾ ಚ | ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಭರತಾಗ್ರಜಃ ಮಮ ಅಂಕೇ ಪ್ರಸುಪ್ತಃ|| ಅಥ ಸ ವಾಯಸಃ ಪುನರೇವ ತತ್ರ ಸಮುಪಾಗಮತ್ |

||Sloka meanings||

ಅಹಂ ಅಪಿ ಪರಿಶ್ರಮಾತ್ -
due to exhaustion I too
ರಾಘವಾಂಕೇ ಚಿರಂ ಪ್ರಸುಪ್ತಾ ಚ -
slept for a long time in the lap of Raghava
ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಭರತಾಗ್ರಜಃ -
in turn the Bharata's elder
ಮಮ ಅಂಕೇ ಪ್ರಸುಪ್ತಃ -
slept in my lap
ಅಥ ಸ ವಾಯಸಃ ಪುನರೇವ -
then that crow again
ತತ್ರ ಸಮುಪಾಗಮತ್ -
came back to that place

||Sloka summary||

"Due to exhaustion I too slept in the lap of Raghava. In turn the Bharata's elder slept in my lap. Then that crow again came back to that place." ||38.21||

||Sloka 38.22, 23||

ತತಃ ಸುಪ್ತ ಪ್ರಬುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ರಾಮಸ್ಯಾಂಕಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಮ್||38.22||
ವಾಯಸಃ ಸಹಸಾಗಮ್ಯ ವಿದದಾರ ಸ್ತನಾಂತರೇ|
ಪುನಃ ಪುನರಥೋತ್ಪತ್ಯ ವಿದದಾರ ಸ ಮಾಂ ಭೃಶಮ್||38.23||

ಸ|| ತತಃ ಸಃ ವಾಯಸಃ ಸಹಸಾ ಆಗಮ್ಯ ಸುಪ್ತಪ್ರಬುದ್ಧಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಅಂಕಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಾಂ ಮಾಮ್ ಸ್ತನಾಂತರೇ ವಿದದಾರ| ಅಥ ಪುನಃ ಉತ್ಪತ್ಯ ಮಾಂ ಭೃಶಂ ವಿದದಾರ ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸಃ ವಾಯಸಃ ಸಹಸಾ ಆಗಮ್ಯ -
that crow came quickly
ಸುಪ್ತಪ್ರಬುದ್ಧಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಅಂಕಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಾಂ -
as I woke up from Rama's lap
ಮಾಮ್ ಸ್ತನಾಂತರೇ ವಿದದಾರ -
clawed at my breasts
ಅಥ ಪುನಃ ಉತ್ಪತ್ಯ -
flying in again
ಮಾಂ ಭೃಶಂ ವಿದದಾರ -
repeatedly clawed at me

||Sloka summary||

"That crow came quickly clawed between my breasts as I woke up from Rama's lap. Then the crow flying in again repeatedly clawed at me". ||38.22,23||

||Sloka 38.24||

ತತಃ ಸಮುತ್ಕ್ಷಿತೋ ರಾಮೋ ಮುಕ್ತೈಃ ಶೋಣಿತಬಿಂದುಭಿಃ|
ವಾಯಸೇನ ತತಸ್ತೇನ ಬಲವತ್ ಕ್ಲಿಶ್ಯಮಾನಯಾ||38.24||
ಸ ಮಯಾ ಬೋಧಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸುಖಸಂತಪ್ತಃ ಪರಂತಪಃ|

ಸ|| ತತಃ ರಾಮಃ ಮುಕ್ತೈಃ ಶೋಣಿತ ಬಿಂದುಭಿಃ ಸಮುಕ್ಷಿತಃ | ತತಃ ತೇನ ವಾಯಸೇನ ಬಲವತ್ ಕ್ಲಿಸ್ಯಮಾನಯಾ ಮಯಾ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪರಂತಪಃ ಸುಖಸುಪ್ತಃ ಸಃ ಬೋಧಿತಃ|

||Sloka meanings||

ತತಃ ರಾಮಃ - then Rama
ಮುಕ್ತೈಃ ಶೋಣಿತ ಬಿಂದುಭಿಃ ಸಮುಕ್ಷಿತಃ -
sprinkled by the dripping drops of blood.
ತತಃ ತೇನ ವಾಯಸೇನ ಬಲವತ್ ಕ್ಲಿಸ್ಯಮಾನಯಾ -
then being troubled by the crow
ಸುಖಸುಪ್ತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪರಂತಪಃ -
happily sleeping illustrious scorcher of foes
ಮಯಾ ಸಃ ಬೋಧಿತಃ-
awakened by me .

||Sloka summary||

"Then Rama was sprinkled by dripping drops of blood. Then being troubled by the crow, the happily sleeping Illustrious scorcher of foes was awakened by me." ||38.24||

||Sloka 38.25||

ಸ ಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುರ್ವಿತುನ್ನಾಂ ಸ್ತನಯೋಃ ತದಾ||38.25||
ಅಶೀವಿಷ ಇವ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶ್ವಸನ್ ವಾಕ್ಯ ಮಭಾಷತ|

ಸ|| ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸಃ ತದಾ ಸ್ತನಯೋಃ ವಿತುನ್ನಾಂ ಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃದ್ಧಃ ಆಶೀವಿಷೈವ ಶ್ವಸನ್ ವಾಕ್ಯಂ ಅಭಾಷತ||

||Sloka meanings||

ತದಾ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸಃ -
then Rama of powerful arms
ಸ್ತನಯೋಃ ವಿತುನ್ನಾಂ ಮಾಂ-
me wounded in the breasts
ಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃದ್ಧಃ -
seeing me and angered
ಆಶೀವಿಷೈವ ಶ್ವಸನ್ ವಾಕ್ಯಂ ಅಭಾಷತ-
hissing like a serpent spoke these words

||Sloka summary||

"The Rama of powerful arms , seeing me wounded in the breasts, angered, hissing like a serpent spoke these words".||38.25||

||Sloka 38.26||

ಕೇನ ತೇ ನಾಗ ನಾಸೋರು ವಿಕ್ಷತಂ ವೈ ಸ್ತನಾಂತರಮ್||38.26||
ಕಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಸ ರೋಷೇಣ ಪಂಚ ವಕ್ತ್ರೇಣ ಭೋಗಿನಾ|

ಸ|| ನಾಗನಾಸೋರು ಸೀತಾ ಸ್ತನಾಂತರಂ ಕೇನ ವಿಕ್ಷತಂ ವೈ ಸರೋಷೇಣ ಪಂಚವಕ್ತ್ರೇಣ ಭೋಗಿನಾ ಕಃ ಕ್ರೀಡತಿ||

||Sloka meanings||

ನಾಗನಾಸೋರು ಸೀತಾ -
O lady whose thighs shine like elephant trunk, O Sita
ಸ್ತನಾಂತರಂ ಕೇನ ವಿಕ್ಷತಂ ವೈ -
by whom is your breast wounded ?
ಸರೋಷೇಣ ಪಂಚವಕ್ತ್ರೇಣ ಭೋಗಿನಾ -
with the angry five hooded snake?
ಕಃ ಕ್ರೀಡತಿ -
who is sporting?

||Sloka summary||

"Oh Lady whose thighs shine like elephant trunk ! by whom is your breast wounded ? Who is sporting with five hooded snakes?" ||38.26||

||Sloka 38.27||

ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ತತಃ ತಂ ವೈ ವಾಯಸಂ ಸಮುದೈಕ್ಷತ||38.27||
ನಖೈಃ ಸರುಧಿರೈಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮಾಮೇವಾಭಿಮುಖಂ ಸ್ಥಿತಮ್|

ಸ|| ತತಃ ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಸರುಧಿರೈಃ ತೀಕ್ಷಣೈಃ ನಖೈಃ ಮಾಮೇವ ಅಭಿಮುಖಂ ಸ್ಥಿತಂ ತಂ ವಾಯಸಂ ಸಮುದೇಕ್ಷತ ವೈ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ -
then while glancing around
ಸರುಧಿರೈಃ ತೀಕ್ಷಣೈಃ ನಖೈಃ -
with blood-stained nails
ಮಾಮೇವ ಅಭಿಮುಖಂ ಸ್ಥಿತಂ -
standing facing me only ನ
ತಂ ವಾಯಸಂ ಸಮುದೇಕ್ಷತ ವೈ -
he saw that crow

||Sloka summary||

"Then looking around he saw the crow standing with blood-stained nails, facing me only."||38.27||

||Sloka 38.28||

ಪುತ್ರಃ ಕಿಲ ಸ ಶಕ್ರಸ್ಯ ವಾಯಸಃ ಪತತಾಂ ವರಃ||38.28||
ಧರಾಂತರಗತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪವನಸ್ಯ ಗತೌ ಸಮಃ|

ಸ|| ಪತತಾಂ ವರಃ ಸಃ ವಾಯಸಃ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಕಿಲ ಧರಾಂತರಗತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಗತೌ ಪವನಸ್ಯ ಸಮಃ||

Tilaka Tika says- ಕೋ ಸಾ ಏವಂ ವಿಧೋ ವಾಯಸ ಇತಿ ಹನುಮತಃ ಶಙ್ಕಾಂ ದೂರೀಕುರ್ವತಿ ಆಹ ಪುತ್ರೇತಿ | ಶಕ್ರ ಪುತ್ರೋ ಜಯನ್ತಃ ಸ ತು ವಾಯಸಃವಾಯಸರೂಪಧಾರೀ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಧರಾನ್ತರ ಗತೌ ಭೂಮಿ ಬಿಲಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ| ಶೀಘ್ರಗತೌ ಪವನಸ್ಯ ಸಮಃ|
Rama Tika says - ಗತೌ ಪವನಸ್ಯ ಸಮಃ ಅತ ಏವ ಶೀಘ್ರಂ ಧರಾನ್ತರಂ ಗತೌ ವಾಯಸಃ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಏತೇನ ರಾಮ ಪರಾಕ್ರಮ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಶಕ್ರಪ್ರೇರಣಯೈವಾಯ ಆಗತಃ ಇತಿ ಧ್ವನಿತಮ್||

||Sloka meanings||

ಪತತಾಂ ವರಃ ಸಃ ವಾಯಸಃ -
eminent among the birds
ಶಕ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಕಿಲ -
said to be the son of Indra
ಧರಾಂತರಗತಃ -
came down to earth
ಶೀಘ್ರಂ ಗತೌ ಪವನಸ್ಯ ಸಮಃ -
moving quickly, equal in speed to wind god

||Sloka summary||

"Eminent among birds that crow is said to be the son of Indra, came down to earth moving quickly, equal in speed to wind god ".||38.28||

Tilaka Tika says Indra's son Jayant came in the form of a crow. Rama Tika extends it further saying- at the behest of Indra , interested in testing the valor of Rama, Indra's son Jayant came in the form of a crow.

||Sloka 38.29||

ತತಃ ತಸ್ಮಿನ್ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕೋಪಸಂವರ್ತಿತೇಕ್ಷಣಃ||38.29||
ವಾಯಸೇ ಕೃತವಾನ್ ಕ್ರೂರಾಂ ಮತಿಂ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ|

ಸ|| ತತಃ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕೋಪಸಂವರ್ತಿತೇಕ್ಷಣಃ ತಸ್ಮಿನ್ ವಾಯಸೇ ಕ್ರೂರಾಂ ಮತಿಂ ಕೃತವಾನ್ ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ -
the best among the wise
ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕೋಪಸಂವರ್ತಿತೇಕ್ಷಣಃ -
the one with powerful arms, with eyes rolling in anger
ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರೂರಾಂ ವಾಯಸೇ - about the cruel crow
ಮತಿಂ ಕೃತವಾನ್ - made up his mind

||Sloka summary||

"Then the best among the wise, with powerful arms, with eyes rolling in anger, made up his mind about the cruel crow". ||38.29||

||Sloka 38.30||

ಸ ದರ್ಭಂ ಸಂಸ್ತರಾತ್ ಗೃಹ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣಾಸ್ತ್ರೇಣ ಯೋಜಯತ್||38.30||
ಸ ದೀಪ್ತ ಇವ ಕಾಲಾಗ್ನಿರ್ಜಜ್ವಾಲಾಭಿಮುಖೋ ದ್ವಿಜಮ್|

ಸ|| ಸಃ ಸಂಸ್ತರಾತ್ ದರ್ಭಂ ಗೃಹ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣ ಅಸ್ತ್ರೇಣ ಯೋಜಯತ್ | ಸಃ ದೀಪ್ತಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿರಿವ ದ್ವಿಜಂ ಅಭಿಮುಖಃ ಜಜ್ವಾಲ||

||Sloka meanings||

ಸಂಸ್ತರಾತ್ ದರ್ಭಂ ಗೃಹ್ಯ -
taking out a blade of grass from the Dharbha mat
ಸಃ ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣ ಅಸ್ತ್ರೇಣ ಯೋಜಯತ್ -
he invoked the weapon of Brahma
ಸಃ ದೀಪ್ತಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿರಿವ -
it blazed like the fire at the time of dissolution
ದ್ವಿಜಂ ಅಭಿಮುಖಃ ಜಜ್ವಾಲ -
glowed towards the bird

||Sloka summary||

"Then taking out a blade of grass from the Dharbha mat, he invoked the weapon of Brahma. It blazed like the fire at the time of dissolution, glowed towards the bird."||38.30||

||Sloka 38.31||

ಸ ತಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಚಿಕ್ಷೇಪ ದರ್ಭಂ ತಂ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ||38.31||
ತತಃ ತಂ ವಾಯಸಂ ದರ್ಭಸ್ಸೋಂಬರೇನುಜಗಾಮ ಹ|

ಸ|| ಸಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ತಂ ದರ್ಭಂ ತಂ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ ಚಿಕ್ಷೇಪ | ತತಃ ಸಃ ದರ್ಭಃ ತಂ ವಾಯಸಂ ಅಂಬರೇ ಅನುಜಗಾಮ ಹ||

||Sloka meanings||.

ತಂ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ -
towards the crow
ಸಃ ತಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ದರ್ಭಂ ಚಿಕ್ಷೇಪ-
he then threw the glowing Dharbha
ತತಃ ಸಃ ದರ್ಭಃ -
then that Dharbha
ತಂ ವಾಯಸಂ ಅಂಬರೇ ಅನುಜಗಾಮ ಹ -
followed the crow across the skies.

||Sloka summary||

"He then threw the glowing Dharbha towards the crow. Then that Dharbha followed the crow across the skies".||38.31||

||Sloka 38.32||

ಅನುಶ್ರುಷ್ಟಃ ತದಾ ಕಾಕೋ ಜಗಾಮ ವಿವಿಧಾಂ ಗತಿಮ್||38.32||
ಲೋಕಕಾಮ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಚಚಾರ ಹ|

ಸ|| ತದಾ ಕಾಕಃ ಅನುಶ್ರುಷ್ಟಃ ವಿವಿಧಂ ಗತಿಂ ಜಗಾಮ | ಲೋಕಕಾಮಃ ಇಮಂ ಸರ್ವಂ ಲೋಕಂ ವಿಚಚಾರ ಹ||

||Sloka meanings||

ತದಾ ಕಾಕಃ ಅನುಶ್ರುಷ್ಟಃ -
then the crow being thus followed
ವಿವಿಧಂ ಗತಿಂ ಜಗಾಮ -
went to many places.
ಲೋಕಕಾಮಃ ಇಮಂ ಸರ್ವಂ ಲೋಕಂ ವಿಚಚಾರ ಹ -
desiring safety he went around the whole universe

||Sloka summary||

"Then the crow being thus followed went to many places. Desiring safety he went around the whole universe."||38.32||

||Sloka 38.33||

ಸ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ಸುರೈಶ್ಚ ಸಮಹರ್ಷಿಭಿಃ||38.33||
ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾನ್ ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ತಮೇವ ಶರಣಂ ಗತಃ|

ಸ|| ಸಃ ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾನ್ ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಸಮಹರ್ಷಿಭೀ ಸುರೈಶ್ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ತಮೇವ ಶರಣಂ ಗತಃ ||

||Sloka meanings||

ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾನ್ ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ -
having gone around the three worlds
ಪಿತ್ರಾ ಚ ಸಮಹರ್ಷಿಭೀ ಸುರೈಶ್ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ -
rejected by his father, the sages and all the gods too
ಸಃ ತಮೇವ ಶರಣಂ ಗತಃ -
he sought your protection only

||Sloka summary||
" Having gone around the three worlds, rejected by his father, the sages and all the gods too, he came back and sought your protection only." ||38.33||

||Sloka 38.34,35||

ಸ ನಿಪತಿತಂ ಭೂಮೌ ಶರಣ್ಯಃ ಶರಣಾಗತಮ್||34||
ವಧಾರ್ಹಮಪಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಕೃಪಯಾ ಪರ್ಯಪಾಲಯತ್||35||

ಸ||ಶರಣ್ಯಃ ಸ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಶರಣಾಗತಂ ಭೂಮೌ ನಿಪತಿತಾಂ ತಂ ವಧಾರ್ಹಂ ಅಪಿ ಕೃಪಯಾ ಪರ್ಯಪಾಲಯತ್||

||Sloka meanings||

ಶರಣ್ಯಃ ಸ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ -
that Kakutstha whose protection was sought
ಶರಣಾಗತಂ ಭೂಮೌ ನಿಪತಿತಾಂ -
the crow fallen on the ground seeking refuge
ತಂ ವಧಾರ್ಹಂ ಅಪಿ ಕೃಪಯಾ ಪರ್ಯಪಾಲಯತ್ -
saved him through it deserves to be killed

||Sloka summary||

"That Kakutstha, the savior who saves those who seek refuge, saved the crow fallen on the ground seeking refuge even through it deserves to be killed". ||38.34,35||

||Sloka 38.36||

ಪರಿದ್ಯೂನಂ ವಿಷಣ್ಣಂ ಚ ಸ ತ ಮಾಯಾಂತಂ ಅಬ್ರವೀತ್|
ಮೋಘಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯಂ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಮಸ್ತ್ರಂ ತದುಚ್ಯತಾಮ್||38.36||

ಸ|| ಸಃ ಪರಿದ್ಯೂನಂ ವಿಷಣ್ಣಂ ಆಯಾಂತಂ ತಂ ಅಬ್ರವೀತ್ | ಬ್ರಹ್ಮಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ಮೋಘಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯಂ ತು | ತತ್ ಉಚ್ಯತಾಮ್||

||Sloka meanings||

ಸಃ ತಂ ಅಬ್ರವೀತ್ - he spoke to him
ಪರಿದ್ಯೂನಂ ವಿಷಣ್ಣಂ ಆಯಾಂತಂ-
the one who reached him, who is pained and despondent
ಸಃ ತಂ ಅಬ್ರವೀತ್ - he said to him
ಬ್ರಹ್ಮಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ಮೋಘಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯಂ ತು-
the weapon of Brahma cannot be in vain
ತತ್ ಉಚ್ಯತಾಮ್ -
that you tell me

||Sloka summary||

"Rama spoke to the one who reached him, who is pained and despondent. "The weapon of Brahma cannot be in vain. That you tell me". ||38.36||

||Sloka 38.37||

ಹಿನಸ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಕ್ಷಿ ತ್ವಚ್ಛರ ಇತ್ಯಥ ಸೋಬ್ರವೀತ್|
ತತಃ ತಸ್ಯಾಕ್ಷಿ ಕಾಕಸ್ಯ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ್ಮ ಸ ದಕ್ಷಿಣಮ್||
ದತ್ವಾ ಸ ದಕ್ಷಿಣಂ ನೇತ್ರಂ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಂ||37||

ಸ||ಅಥ ಸಃ ಅಬ್ರವೀತ್ ತ್ವತ್ ಶರಃ ದಕ್ಷಿನಾಕ್ಷಿ ಹಿನಸ್ತು ಇತಿ | ತತಃ ಸಃ ತಸ್ಯ ಕಾಕಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಅಕ್ಷಿ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ್ಮ| ಸಃ ದಕ್ಷಿಣಮ್ ದತ್ವಾ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಃ ||

||Sloka meanings||

ಅಥ ಸಃ ಅಬ್ರವೀತ್ -
then he said
ತ್ವತ್ ಶರಃ ದಕ್ಷಿನಾಕ್ಷಿ ಹಿನಸ್ತು ಇತಿ -
your arrow may blind the right eye
ತತಃ ಸಃ ತಸ್ಯ ಕಾಕಸ್ಯ-
then of that crow right eye is blinded
ಸಃ ದಕ್ಷಿಣಂ ಅಕ್ಷಿ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ್ಮ -
he blinded the right eye
ಸಃ ದಕ್ಷಿಣಮ್ ದತ್ವಾ -
he gave his right eye
ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಃ -
saved his own life

||Sloka summary||

"Then he said "your arrow may blind the right eye". Then that crow's right eye is blinded. He gave his right eye and saved his own life." ||38.37||

||Sloka 38.38||

ಸ ರಾಮಾಯಾ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ರಾಜ್ಞೇ ದಶರಥಾಯ ಚ|
ವಿಸೃಷ್ಟೇನ ವೀರೇಣ ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಸ್ವಮಾಲಯಮ್||38.38||

ಸ||ಸಃ ರಾಮಾಯ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ರಾಜ್ಞೇ ದಶರಥಾಯ ತೇನ ವೀರೇಣ ವಿಶೃಷ್ಟಃ ಚ ಸ್ವಂ ಆಲಯಮ್ ಪ್ರತಿಪೇದೇ|

||Sloka meanings||

ಸಃ ರಾಮಾಯ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ -
he having paid obeisance to Rama
ರಾಜ್ಞೇ ದಶರಥಾಯ ಚ -
and the king Dasaratha too
ತೇನ ವೀರೇಣ ವಿಶೃಷ್ಟಃ -
permitted to leave by the warrior
ಸ್ವಂ ಆಲಯಮ್ ಪ್ರತಿಪೇದೇ -
went back to his abode

||Sloka summary||

"He having paid obeisance to Rama and the king Dasaratha, permitted to leave, then went back to his abode." ||38.38||

Rama Tika says- ಸ ಇತಿ| ತೇನ ರಾಮೇಣ ವಿಸೃಷ್ಠಃ ತ್ಯಕ್ತಃ ಸ ವಾಯಸಃ ರಾಮಾಯ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗೇ ದಶರಥಾಯ ದಶರಥಮನುಕೂಲಯಿತುಂ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವಮಾಲಯಂ ಪ್ರತಿಪೇದೇ| ದಶರಥಂ ನಮಸ್ಕೃತ್ವೇತಿ ಅನೇನ ಪಲಾಯನ ಸಮಯೇ ದಶರಥೋಪದೇಶಾದೇವ ರಾಮಶರಣಾಗತಂ ಇತಿ ಧ್ವನಿತಂ |

By saying that the crow released by Rama , made obeisance to Dasaratha too and left, it is hinted that during the phase of running away from the Brahmastra released by Rama, though nobody came forward to help, Dasaratha also in Svarga advised the crow to seek protection of Rama himself. Protecting those who seek refuge is the family trait of Ikshwakus is also hinted at in this sequence.

Govindaraja in his Tika says- ದಶರಥಾಯ ಸ್ವಲೋಕಸ್ಥತಯಾ ಪೂರ್ವಮೇವ ಮಿತ್ರಾಯ ಇತಿ| ಅಂಟೇ ತನಲೋಕಮುಲೋನೇ( ಸ್ವರ್ಗಮುಲೋನೇ) ವುನ್ನಾಡು ಕನುಕ, ಪೂರ್ವಪು ಮಿತ್ರತ್ವಮು ವಲನ ನಮಸ್ಕಾರಮು ಚೆಪ್ಪಾಡು ಅನಿ|

||Sloka 38.39||

ಮತ್ಕೃತೇ ಕಾಕಮಾತ್ರೇತು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮುದೀರಿತಮ್|
ಕಸ್ಮಾದ್ಯೋಮಾ ಹರೇತ್ ತ್ವತ್ತಃ ಕ್ಷಮಸೇ ತಂ ಮಹೀಪತೇ||39||

ಸ|| ಮಹೀಪತೇ ಮತ್ಕೃತೇ ಕಾಕಮಾತ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮುದೀರಿತಂ ತ್ವತ್ತಃ ಮಾಂ ಯಃ ಅಹರನ್ ತಂ ಕಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷಮಸೇ||

Rama Tika says- ಮತ್ಕೃತೇ ಮತ್ ಪರಿತೋಷಾರ್ಥಂ ; 'to please me' ;

||Sloka meanings||

ಮಹೀಪತೇ ಮತ್ಕೃತೇ -
O King for my sake
ಕಾಕಮಾತ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮುದೀರಿತಂ -
weapon of Brahma was released on the crow
ಮಾಂ ಯಃ ಅಹರನ್ -
the one who has abducted me
ತ್ವತ್ತಃ ತಂ ಕಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷಮಸೇ-
why are you excusing him?

||Sloka summary||

" Oh King ! For my sake, weapon of Brahma was released on the crow. Why are you excusing him who abducted me."? ||38.39||

This is the remembrance narrated by Sita. The message in this story is clear. Sita is effectively saying, 'Oh, Rama like the crow, I also deserve protection'. She conveys that as her message.

||Sloka 38.40||

ಸ ಕುರುಷ್ವ ಮಹೋತ್ಸಾಹಃ ಕೃಪಾಂ ಮಯಿ ನರರ್ಷಭ|
ತ್ವಯಾ ನಾಥವತೀ ನಾಥ ಹ್ಯನಾಥಾ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ||40||

ಸ||ನರರ್ಷಭ ಸ ಮಹೋತ್ಸಾಹಃ ಮಯಿ ಕೃಪಾಂ ಕುರುಷ್ವ| ನಾಥ ತ್ವಯಾ ನಾಥವತೀ ಅನಾಥಾ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ||

||Sloka meanings||

ನರರ್ಷಭ ಸ ಮಹೋತ್ಸಾಹಃ -
O bull among men, with great love
ತ್ವಯಾ ಮಯಿ ಕೃಪಾಂ ಕುರುಷ್ವ -
show compassion on me
ನಾಥ ನಾಥವತೀ - Oh Lord your dependent
ಅನಾಥಾ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ-
appears like an orphan

||Sloka summary||

"Oh Bull among men ! Let him with great love show compassion on me. Oh Lord your dependent appears like an orphan". ||38.40||

Rama Tika says- ಸಃ ಸದಾ ಮತ್ಪರಿತೋಷಕತ್ವಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಿ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹವಿಶಿಷ್ಠಾಂ ಮಯಿ ಕೃಪಾಂ ಕುರುಷ್ವ ತತ್ತ್ರ ಹೇತುಃ ತ್ವಯ್ಯೈವ ನಾಥವತೀ ಅನಾಥಾ ದೃಶ್ಯತೇ | To make me happy, with great love please show compassion; why ? because though having a husband to protect I am looking like an orphan;

||Sloka 38.41,42||

ಅನೃಶಂಸ್ಯಂ ಪರೋ ಧರ್ಮಃ ತ್ವತ್ತ ಏವ ಮಯಾ ಶ್ರುತಃ|
ಜಾನಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಂ ಮಹಾಬಲಮ್||38.41||
ಅಪಾರಪಾರ ಮಕ್ಷೋಭ್ಯಂ ಗಾಂಭೀರ್ಯಾತ್ ಸಾಗರೋಪಮಮ್|
ಭರ್ತಾರಂ ಸಸಮುದ್ರಾಯಾ ಧರಣ್ಯಾ ವಾಸವೋಽಪಮಮ್||38.42||

ಸ||ಅನೃಶಂಸ್ಯಂ ಪರಃ ಧರ್ಮಃ ಮಯಾ ತ್ವತ್ತಃ ಏವ ಶ್ರುತಃ | ತ್ವಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಂ ಮಹಾಬಲಂ ಅಪಾರಪಾರಂ ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಂ ಗಂಭೀರ್ಯಾತ್ ಸಾಗರೋಪಮಂ ಸಮುದ್ರಾಯಾಃ ಧರಣ್ಯಾಃ ಭರ್ತಾರಂ ವಾಸವೋಪಮಂ ಜಾನಾಮಿ ||

||Sloka meanings||

ಅನೃಶಂಸ್ಯಂ ಪರಃ ಧರ್ಮಃ-
kindness is the supreme duty
ಮಯಾ ತ್ವತ್ತಃ ಏವ ಶ್ರುತಃ -
heard by me from you only
ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಂ ಮಹಾಬಲಂ -
heroic, vigorous, powerful
ಅಪಾರಪಾರಂ ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಂ -
can reach impossible shores and never to be stirred
ಗಂಭೀರ್ಯಾತ್ ಸಾಗರೋಪಮಂ -
deep like an ocean
ಸಮುದ್ರಾಯಾಃ ಧರಣ್ಯಾಃ ಭರ್ತಾರಂ -
lord of the earth and sea
ವಾಸವೋಪಮಂ ತ್ವಂ ಜಾನಾಮಿ-
equal to Indra, I know you

||Sloka summary||

"Kindness, supreme , righteousness was heard by me from you only. You are heroic, vigorous, boundless, never to be stirred, deep like an ocean , lord of the earth and sea. I know you as equal to Vasava".||38.41,42||

Govindaraja says "ಅನೃಶಂಸ್ಯಂ ಪರಃ ಧರ್ಮಃ" were Rama's words to Sita in Aranya Kanda .

||Sloka 38.43||

ಏವಮಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ವವಾನ್ ಬಲವಾನಪಿ|
ಕಿಮರ್ಥಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ರಕ್ಷಸ್ಸು ನ ಯೋಜಯತಿ ರಾಘವಃ||38.43||

ಸ|| ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ -
Oh Raghava ! Being the best of users of weapons
ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ -
truthful and powerful too
ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ-
weapons against the Rakshasas.
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ -
why are you not using?

||Sloka summary||

"Oh Raghava ! Being the best of users of weapons, truthful and powerful, why are you not using the weapons against the Rakshasas." ||38.43||

||Sloka 38.44||

ನ ನಾಗ ನಾಪಿ ಗಂಧರ್ವಾ ನಾಸುರಾ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ||44||
ರಾಮಸ್ಯ ಸಮರೇ ವೇಗಂ ಶಕ್ತಾಃ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಮ್|

ಸ||ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ ||

||Sloka meanings||

ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ -
matching the speed of Rama to hit back in a battle
ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ -
neither Nagas, Gandharvas, Suras
ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ -
nor Maruts are capable of

||Sloka summary||

"Neither Nagas, Gandharvas, Suras, Maruts are capable of matching the speed of Rama to hit back in a battle."||38.44||

||Sloka 38.45||

ತಸ್ಯ ವೀರ್ಯವತಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ಮಯಿ ಸಂಭ್ರಮಃ||38.45||
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಶರೈಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಕ್ಷಯಂ ನಯತಿ ರಾಕ್ಷಸಾನ್|

ಸ||ವೀರ್ಯವತಃ ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ||

Rama Tika says- ಸಂಭ್ರಮಃ ಆದರಃ

||Sloka meanings||

ವೀರ್ಯವತಃ - hero of great discipline
ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ-
if he has even a little concern for me
ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ - then with sharp arrows
ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ-
why not destroy the Rakshasas

||Sloka summary||

"If the hero of great discipline has even a little concern for me then with sharp arrows why not destroy the Rakshasas". ||38.45||

||Sloka 38.46||

ಭ್ರಾತುರಾದೇಶಮಾದಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋವಾ ಪರಂತಪಃ||38.46||
ಕಸ್ಯ ಹೇತೋರ್ನಮಾಂ ವೀರಂ ಪರಿತ್ರಾತಿ ಮಹಾಬಲಃ|

ಸ|| ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ ||

||Sloka meanings||

ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ-
scorcher of enemies, powerful warrior Lakshmana
ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ -
taking order from his brother.
ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ -
for what reason he is not coming to my rescue

||Sloka summary||

"The scorcher of enemies, powerful warrior Lakshmana, for what reason he is not coming to my rescue taking order from his brother. "||38.46||

||Sloka 38.47||

ಯದಿ ತೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮ ತೇಜಸೌ||38.47||
ಸುರಾಣಾಮಪಿ ದುರ್ದರ್ಷೌ ಕಿಮರ್ಥಂ ಮಾಮುಪೇಕ್ಷತಃ|

ಸ|| ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ||

||Sloka meanings||

ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ -
equal to fire and wind in power
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ -
two tigers among men, unassailable even for gods,
ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ- why are they disregarding me.

||Sloka summary||

"The two tigers among men, resembling fire and wind , unassailable even for gods, why are they disregarding me."||38.47||

||Sloka 38.48||

ಮಮೈವ ದುಷ್ಕೃತಂ ಕಿಂಚಿನ್ಮಹದಸ್ತಿ ನ ಸಂಶಯಃ||48||
ಸಮರ್ಥಾ ವ ಪಿ ತೌ ಯನ್ಮಾಂ ನಾವೇಕ್ಷೇತೇ ಪರಂತಪೌ|

ಸ||ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ |ಸಂಶಯಃ ನ | ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ||

||Sloka meanings||

ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ -
some great sin has been committed by me
ಸಂಶಯಃ ನ - no doubt.
ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ -
although capable scorcher of enemies, they are not delivering me

||Sloka summary||

"Some great sin has been committed by me. There is no doubt. Although capable scorcher of enemies, they are not delivering me ( from my troubles)" ||38.48||

Govindaraja says in his Tika as follows :-ಗೋವಿನ್ದರಾಜುಲವಾರು ತಮ ಟೀಕಾಲೋ ಇಲಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸ್ತಾರು- ಪರಾಕ್ರಮಮುಲೋ ಸಾಟಿ ಎವ್ವರೂ ಲೇರು ಅನಿ ಅಯಿನಾ ತನ ಸ್ಥಿತಿನಿ ಗುರಿಂಚಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಮು ಎಂದುಕು ಚೇಸ್ತುನ್ನಾರು ಅನಿ ಚೆಪ್ಪಿ ಇಕ್ಕಡ ದಾನಿಕಿ ಕಾರಣಮು ತನು ಎಪ್ಪುಡೋ ಚೇಸಿನ ದುಷ್ಕರ್ಮಯೇ ಅನಿ ಇಕ್ಕಡ ಚೆಪುತೋಂದಿ ಸೀತ ಅಂಟಾರು.

Sita called herself "ಅಲ್ಪ ಪುಣ್ಯಾ" etc. and said, 'ಕೀದೃಶಂ ಪಾಪಂ ಪುರಾ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ಕೃತಂ' 'What kind of sin I might have committed in my earlier life'.
She blamed herself earlier also and now says the same to Hanuma too. In the blame she attributes for herself, we have another echo.

The devotees who believe that the Supreme one is the only one,
do not resort to blaming him for their misfortune. They will acknowledge the difficulties are a result of their actions. They believe that they must go through the consequences to reach their destination. Sita too, in blaming herself, is showing us the same path.

Thinking of the sins she may have committed , Sita says 'ಕಿಂಚಿ ಮಹತ್ ಅಸ್ತಿ' -meaning that she must have committed a big sin.

Elaborating on that Appalacharyulu garu says the following.
Impropriety against Bhagavan is a sin. Impropriety against follower of Bhagavan is a bigger sin. When Rama was to leave for the forests to uphold his father's words, Sita wants to follow Rama to the forests. She gives many reasons why she should be allowed. While pleading her case Sita says in her anger, 'If my father Janaka come to know that you have not taken your wife to forests, he may think that a woman came in disguise and married his daughter!' This taunt, though in anger, is an impropriety.
An impropriety against Bhagavan. It is quite simply a Sin.

Again, while they were in the forests, Rama goes after golden deer and kills the same. Maricha in his dying moments says, 'Oh Sita! Oh Lakshmana', in Rama's voice. Then Sita forces Lakshmana to go for rescue of Rama, using very harsh language. That is an impropriety against the follower of Bhagavan. That is a greater impropriety. Sita realizes that she is reaping the results of corresponding improprieties .

||Sloka 38.49||

ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕರುಣಂ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಮ್||38.49||
ಅಥಾಬ್ರವೀನ್ಮಹಾತೇಜಾ ಹನುಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ|

ಸ|| ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಅಬ್ರವೀತ್ ||

||Sloka meanings||

ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ-
hearing those piteous words spoken by Sita with tears
ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ -
powerful son of wind god, Hanuman
ಅಬ್ರವೀತ್ - spoke

||Sloka summary||

"Then the powerful son of wind god, Hanuman hearing those piteous words spoken by Sita with tears, spoke in reply."||38.49||

||Sloka 38.50||

ತ್ವಚ್ಛೋಕವಿಮುಖೋ ರಾಮೋ ದೇವಿ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ||38.50||
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ|

ಸ|| ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ | ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ |ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ||

Tilaka Tika says - ತ್ವತ್ ವಿಯೋಗಜ ಶೋಕೇನ (ರಾಮಃ) ಸರ್ವಕಾರ್ಯವಿಮುಖಃ |

||Sloka meanings||

ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ -
O Devi, Rama in deep sorrow because of you, is averse to doing anything.
ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ -
I vouch for the truth.
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ -
Rama being immersed in sorrow, Lakshmana too is in sorrow

||Sloka summary||

"Oh Devi ! In deep sorrow because of you Rama is averse to doing anything. I vouch for the truth. Rama being immersed in sorrow, Lakshmana wails." ||38.50||

||Sloka 38.51||

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ ನ ಕಾಲಃ ಪರಿಶೋಚಿತುಮ್||51||
ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಂತಮನಿಂದಿತೇ|

ಸ|| ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ| ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ| ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ||

||Sloka meanings||

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ -
now that somehow you having been found
ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ -
not the time for sorrowing.
ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ -
O blameless lady, this moment
ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ -
will see the end of your sorrows

||Sloka summary||

"Now that somehow you having been found, this is not the time for sorrowing. Oh Blameless lady ! This moment you will see the end of your sorrows" ||38.51||

||Sloka 38.52||

ತಾವುಭೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ||52||
ತ್ವದ್ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ|

ಸ|| ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ||

||Sloka meanings||

ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ -
anxious for seeing you
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ -
two tigers among men, powerful
ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ -
both the princes
ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ -
will reduce the Lanka to ashes

||Sloka summary||

"The two tigers among men, powerful are anxious for seeing you. The two princes will reduce the Lanka to ashes."||38.52||

||Sloka 38.53||

ಹತ್ವಾ ಚ ಸಮರೇ ಕ್ರೂರಂ ರಾವಣಂ ಸ ಬಾಂಧವಮ್||53||
ರಾಘವಸ್ತ್ವಾಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ನೇಷ್ಯತಿ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ|

ಸ|| ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ರಾಘವಃ ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ ||

||Sloka meanings||

ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ - O wide eyed lady
ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ -
after killing evil Ravana along with his relatives,
ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ - to his city
ರಾಘವಃ ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ -Raghava will take you

||Sloka summary||

"Oh Wide eyed lady ! Raghava after killing evil Ravana along with his relatives, will take you to his city". ||38.53||

||Sloka 38.54||

ಬ್ರೂಹಿ ಯದ್ರಾಘವೋ ವಾಚ್ಯೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ||54||
ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾಪಿ ತೇಜಸ್ವೀ ಹರಯೋsಪಿ ಸಮಾಗತಃ|

ಸ|| ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ ಬ್ರೂಹಿ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಬ್ರೂಹಿ -
tell me those words for mighty Raghava
ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ - powerful Lakshmana
ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ -
brilliant Sugriva and all other Vanaras gathered there

||Sloka summary||

"Tell me those words for mighty Raghava, the powerful Lakshmana, the brilliant Sugriva and all other Vanaras gathered there". ||38.54||

||Sloka 38.55||

ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ||55||
ಉವಾಚ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಹನೂಮಂತಂ ಪ್ಲವಂಗಮಮ್|

ಸ|| ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸುರಸುತೋಪಮಾ ಸೀತಾ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ||

||Sloka meanings||

ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ -
thus spoken to, Sita who is like a divine lady
ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ - immersed in sorrow
ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ -
spoke to Hanuman the best among fliers

||Sloka summary||

"Thus asked, Sita who is like a divine lady, immersed in sorrow , spoke to Hanuman the best among fliers."||38.55||

||Sloka 38.56||

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಸುಷುವೇ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ||38.56||
ತಂ ಮಮಾರ್ಥೇ ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ ಶಿರಸಾ ಚಾಭಿವಾದಯ|

ಸ|| ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಸುಖಂ ಪೃಚ್ಛ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ ||

||Sloka meanings||

ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ -
lord of the world
ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ -
whom sensitive woman Kausalya bore
ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ-
for my sake bowing the head,
ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ-
ask the well-being of him

||Sloka summary||

"For my sake bowing the head, ask the well-being of him, who is the lord of the worlds whom Kausalya bore."||38.56||

In response to Hanuma's request for message to Rama , Sita says "For my sake bowing the head, ask the well-being of him,
who is the lord of the worlds whom Kausalya bore"?

Here while giving her message, she addresses Rama as, 'ಲೋಕಭರ್ತಾರಮ್', a protector of the world. What is heard in that is a loud request. 'Oh, protector of the world I too deserve your protection'. Sita's salutations envelop that request for protection.

Believing in the Supreme one bows to the God thinking, 'I am not for myself; I am yours', Then it is God who takes you to the other shore. Here Sita is showing that path

Sita continues

||Sloka 38.57,58||

ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಯಾಶ್ಚ ವರಾಂಗನಾ||57||
ಇಶ್ವರ್ಯಂ ಚ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಲಭಮ್|

ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚೈವ ಸಮ್ಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯಚ||58||
ಅನುಪ್ರವ್ರಜಿತೋ ರಾಮಂ ಸುಮಿತ್ರಾ ಯೇನ ಸುಪ್ರಜಾಃ|

ಸ||ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಅಭಿ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಚ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಯೇನ ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ||

Rama Tika says- 'ಯೇನ ಸುಮಿತ್ರ ಸುಪ್ರಜ ಶೋಭನಪುತ್ರವತೀ' means because of whom Sumitra got the epithet of great mother, referring to Lakshmana.

While enquiring about the well-being of Lakshmana , Sita uses very positive references , starting with , "ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವ ರತ್ನಾನಿ " , having given up riches etc . the three commentators of Tika Traya , all indicate these words of Sita are the words keeping in mind the previous events, stories etc Sita used very harsh language to reluctant Lakshmana to drive him to behind Rama and help him. Post abduction Sita realizes that she was unfair to Lakshmana. Here now while referring Lakshmana, Sita uses full range of positive messages.

||Sloka meanings||

ಯೇನ ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ -
by whom all the riches have been given up
While enquiring about Lakshmana's well being ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ -
dear one and best of women
ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ -
the vast kingdom
ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಸ್ರಜಶ್ಚ -
difficult to obtain prosperity also
ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಚ -
whom made Sumitra known as great mother
(ಸಃ) ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯ-
having respected his father and mother and pleased them
ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ-
followed Rama

||Sloka summary||

"Lakshmana, the son of Sumitra who gave up all riches garlands, his dear wife , the best of women , the vast kingdom which is most difficult to obtain and also prosperity , who having respected his father and mother, was pleased to adopt the ascetic life and accompanied Rama." ||38.57,58||

||Sloka 38.59||

ಅನುಕೂಲ್ಯೇನ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸುಖಮನುತ್ತಮಮ್||59||
ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಭ್ರಾತರಂ ಪಾಲಯನ್ ವನೇ|

ಸ||ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ ಅನುಗಚ್ಛತಿ||

||Sloka meanings||

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ-
great, righteous having given up his pleasures
ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ ಅನುಗಚ್ಛತಿ-
followed his brother into the forest
ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ -
in order to be able to serve him.

||Sloka summary||

"Great, righteous Lakshmana who had given up his pleasures and followed his brother into the forest in order to be able to serve him." ||38.59||

Here Lakshmana's love and regard for his elder brother is reiterated.

||Sloka 38.60||

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವೀ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||38.60||
ಪಿತೃವತ್ ವರ್ತತೇ ರಾಮೇ ಮಾತೃನ್ಮಾಂ ಸಮಾಚರನ್|

ಸ||ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ||

||Sloka meanings||

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ -
'Lion shouldered, with powerful arms
ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ -
high souled, handsome
ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ -
treats me like his mother.
ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ -
treats Rama as his father

||Sloka summary||

"Lakshmana who is lion shouldered, with powerful arms, high souled, handsome , who treats Rama as his father and treats me like his mother." ||38.60||

ಇವನ್ನೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಿ ಗುಣಮುಲ ವರ್ಣನ.

||Sloka 38.61,62||

ಹ್ರಿಯಮಾಣಾಂ ತದಾ ವೀರೋ ನ ತು ಮಾಂ ವೇದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ||38.61||
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತೋನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ|
ರಾಜಪುತ್ತ್ರಃ ಪ್ರಿಯಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸದೃಶಃ ಶ್ವಸುರಸ್ಯಮೇ||38.62||

ಸ||ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ತದಾ ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ||

||Sloka meanings||

ತದಾ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - then heroic Lakshmana
ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ -
did not know when I was being carried away
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ -
serves elders, prosperous, energetic
ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ -
reserved in his speech
ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ -
dear one, prince and best
ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ -
equal to me like my father-in-law

||Sloka summary||

"Heroic Lakshmana who did not know when I was being carried away, who serves elders, prosperous, energetic reserved in his speech, like my father-in-law, is dear to Rama"||38.61,62||

||Sloka 38.63,64||

ಮಮ ಪ್ರಿಯತರೋ ನಿತ್ಯಂ ಭ್ರಾತಾ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ನಿಯುಕ್ತೋ ಧುರಿ ಯಸ್ಯಾಂ ತು ತಾಮುದ್ವಹತಿ ವೀರ್ಯವಾನ್||38.63||
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವೋ ನೈವ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಮನುಸ್ಮರೇತ್|
ಸ ಮಮಾರ್ಥಾಯ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯೋ ವಚನಾನ್ಮಮ||38.64||

ಸ|| || ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ||ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ||

||Sloka meanings||

ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ -
Lakshmana, Rama's brother
ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ -
always dear to me,
ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ -
discharge whatever task assigned to him,
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ -
seeing whom Raghava
ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ -
does not miss the noble one
ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ -
him, for may sake
ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ -
in my words ask his well being

||Sloka summary||

"Rama's brother who is always dear to me, the heroic Lakshmana who will discharge whatever task assigned to him, seeing whom for support, Rama does not miss the noble one , for my sake with my words enquire about his welfare."||38.63,64||

||Sloka 38.65||

ಮೃದುರ್ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಿಯೋ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ಯಥಾ ಹಿ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್||38.65||
ತ್ವಮಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ಯೋಗೇ ಪ್ರಮಾಣಂ ಹರಿಸತ್ತಮ||

ಸ|| ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಹರಿಸತ್ತಮಃ ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ | ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ||

||Sloka meanings||

ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ - O best of Vanaras
ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - Lakshmana dear to Rama
ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ- soft, pure, competent
ಹರಿಸತ್ತಮಃ o best of Vanaras
ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ - the way the sorrow can be mitigated
ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ - in accomplishing this task
ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ- you are authority

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras act in such a manner that Lakshmana who is soft, pure, competent and dear to Rama, can mitigate my suffering. You are a competent in accomplishing this task".||38.65||

Govindaraja says in his - ರಾಮಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ ತಥಾ ವಕ್ತವ್ಯಃ| Tell to Rama in a way that he acts to reduce the sorrow. ; ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ಯೋಗೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್ - In achieving the task you are the right person,

Rama Tika combines these lines with query about Lakshmana's well-being and state as follows - 'ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಮಮಾರ್ಥಾಯ ಯಥಾ ದುಃಖ ಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ ತಥಾ ವಕ್ತವ್ಯಃ'; speak in a way that Lakshmana will act to reduce Sita's sorrow. Sita also adds that Hanumans is the right person to accomplish all of that

||Sloka 38.66||

ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ಸಮಾರಂಭಾನ್ಮಯಿ ಯತ್ನಪರೋ ಭವೇತ್||38.66||
ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚ ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ|

ಸ|| ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ ! ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ||

Rama Tika says - 'ತ್ವತ್ಸಮಾರಂಭಾತ್ ತ್ವದುತ್ಸಾಹನಾತ್' -

||Sloka meanings||

ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ -
by your efforts alone
ರಾಘವಃ ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ -
Raghava will try for my release
ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ -
to my husband powerful Rama
ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ -
tell these words again and again

||Sloka summary||

"By your efforts alone Raghava will try for my release. You tell these words to my husband powerful Rama again and again." ||38.66||

||Sloka 38.67||

ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಸಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜ||38.67||
ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಸಾನ್ನ ಜೀವೇಯಂ ಸತ್ಯೇ ನಾಹಂ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ|

ಸ|| ದಶರಥಾತ್ಮಜ ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ | ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ| ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ||

||Sloka meanings||

ದಶರಥಾತ್ಮಜ - son of Dasaratha
ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ -
will live for one more month
ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ -
beyond this month I will not live
ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ-
I am telling you the truth

||Sloka summary||

"Oh Son of Dasaratha I will live for one more month. Beyond this month I will not live. I am telling you the truth." ||38.67||

||Sloka 38.68||

ರಾವಣೇ ನೋಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ನಿಕೃತ್ಯಾ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ||38.68||
ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ ವೀರ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾದಿವ ಕೌಶಿಕೀಮ್|

ಸ|| ವೀರ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ||

||Sloka meanings||

ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ -
by the evil Ravana
ತ್ವಂ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ -
you can rescue me
ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ -
who was insulted and imprisoned
ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ -
like riches of Indra from the nether world

||Sloka summary||

"Oh Hero ! From the insulting imprisonment by Ravana you can rescue me like Kausika was rescued from the underworld".||38.68||

Govindaraja says in his Tika that this story is referenced in Brahma Purana - ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣೇ ಶ್ರೂಯತೇ| .. ತತಃ ಸಾ ಶ್ರೀಃ ಪಾತಾಲಂ ಪ್ರವಿವೇಶ| ತತ್ರ ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಅಶಕ್ನುವನ್ತೋ ದೇವಾಃ ..ಪುರುಷೋತ್ತಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾಮಾಸುಃ| ಸ ತತ್ರ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಪಾತಾಲಾತ್ ತಾಂ ಶ್ರೀಂ ಶಕ್ರಾಯ ಪ್ರದಾದಿತಿ| Like Vishnu rescuing Indra's Sri from nether world, Rama should rescue Sita is the prayer from Sita ||

Tilaka Tika says - more briefly - ಕೌಶಿಕೀ ದೇವೇನ್ದ್ರ ಶ್ರೀಃ| ಪುರಾ ಕಿಲ ವೃತ್ರವಧಾಭಿ ಭೂತಸ್ಯ ಇನ್ದ್ರಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಪಾತಾಲಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಂ ದೇವಪ್ರಾರ್ಥಿತೋ ನಾರಾಯಣ ಉದ್ಹೃತ್ಯ ಪುನಃ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ ಇತಿ ಪುರಾಣ ಗಾಥಾ|

||Sloka 38.69||

ತತೋ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಶುಭಮ್||38.69||
ಪ್ರದೇಯೋ ರಾಘವಾಯೇತಿ ಸೀತಾ ಹನುಮತೇ ದದೌ|

ಸ|| ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ -
the Sita from her clothes
ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ-
taking out divine Chudamani
ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ -
gave it to Hanuman to be given to Rama

||Sloka summary||

"Then Sita took out the divine Chudamani tied up in her clothes and gave it to Hanuman to be given to Rama." ||38.69||

||Sloka 38.70||

ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ತತೋ ವೀರೋ ಮಣಿರತ್ನಮನುತ್ತಮಮ್||38.70||
ಅಂಗುಳ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ನ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಭವದ್ಭುಜಃ|

ಸ|| ತತ್ಃ ವೀರಃ ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ||

||Sloka meanings||

ತತ್ಃ ವೀರಃ -
then the hero Hanuman
ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
taking the excellent jewel
ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ -
placed it on his finger
ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ-
as it was not fitting his arm

||Sloka summary||

"Then the hero Hanuman taking the excellent jewel placed it on his finger as it was not fitting his arm" ||38.70||

||Sloka 38.71||

ಮಣಿರತ್ನಂ ಕಪಿವರಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯಽಭಿವಾದ್ಯ ಚ||38.71||
ಸೀತಾಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ|

ಸ|| ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ||

||Sloka meanings||

ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
the best of Vanaras, taking the jewel
ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ -
bowing to Sita,
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ-
circumambulating her
ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ -
stood next to her respectfully

||Sloka summary||

"Then the best of Vanaras, taking the jewel bowing to Sita, circumambulating her, stood next to her respectfully". ||38.71||

||Sloka 38.72,73||

ಹರ್ಷೇಣ ಮಹತಾ ಯುಕ್ತಃ ಸೀತಾ ದರ್ಶನಜೇನ ಸಃ||38.72||
ಹೃದಯೇನ ಗತೋ ರಾಮಂ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||38.73||

ಸ|| ಸಃ ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||

||Sloka meanings||
ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ -
by having seen Sita
ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ -
imbued with great joy
ಸಃ ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ -
he reached Rama in his heart
ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ -
though he was there with his body

||Sloka summary||

"He, delighted by having seen Sita, stood there physically, but reached Rama in his heart."||38.72,73||

||Sloka 38.74||

ಮಣಿವರಮುಪಗೃಹ್ಯ ಮಹಾರ್ಹಂ
ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ಪ್ರಭಾವಾತ್|
ಗಿರಿರಿವ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ
ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||38.74||

ಸ|| ಮಹಾರ್ಹಂ ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ತಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||

||Sloka meanings||

ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ -
from the daughter of Janaka
ಧೃತಂ ತಂ ಮಹಾರ್ಹಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ -
having received the most precious jewel that was worn ,
ಪ್ರಭಾವಾತ್ - because of its power
ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ-
like a mountain shaken and released from the impact of wind
ಸುಖಿತಮನಾಃ -
very much pleased
ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ -
prepared to return

||Sloka summary||

"Having received the most precious jewel from the daughter of Janaka, like a mountain shaken and released from the impact of wind, very much pleased Hanuman prepared to return."||38.74||

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends the Sarga thirty-eight of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat ||

 

 

 

 

 

 

 

||Sloka 38.43||

ಏವಮಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ವವಾನ್ ಬಲವಾನಪಿ|
ಕಿಮರ್ಥಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ರಕ್ಷಸ್ಸು ನ ಯೋಜಯತಿ ರಾಘವಃ||38.43||

ಸ|| ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ -
ಓ ರಾಘವಾ ಅಸ್ತ್ರಮುಲು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚುವಾರಿಲೋ ಶ್ರೇಷ್ಠುಡವು
ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ - ಸತ್ಯಸಂಧುಡು ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಲವಾಡವು
ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ- ರಾಕ್ಷಸುಲಪೈ ಅಸ್ತ್ರಮುಲನು
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ - ಎಂದುಕು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚವು.

ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ -
Oh Raghava ! Being the best of users of weapons
ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ - truthful and powerful too
ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ- weapons against the Rakshasas.
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ - why are you not using

||Sloka summary||

"ಓ ರಾಘವಾ ಅಸ್ತ್ರಮುಲು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚುವಾರಿಲೋ ಶ್ರೇಷ್ಠುಡವು ಬಲವಂತುಡವು ಅಯಿ ಈ ರಾಕ್ಷಸುಲಪೈ ಎಂದುಕು ಅಸ್ತ್ರಮುಲನು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚವು."||38.43||

"Oh Raghava ! Being the best of users of weapons, truthful and powerful, why are you not using the weapons against the Rakshasas." ||38.43||

||Sloka 38.44||

ನ ನಾಗ ನಾಪಿ ಗಂಧರ್ವಾ ನಾಸುರಾ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ||44||
ರಾಮಸ್ಯ ಸಮರೇ ವೇಗಂ ಶಕ್ತಾಃ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಮ್|

ಸ||ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ ||

||Sloka meanings||

ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ -
ಸಮರಮುಲೋ ರಾಮುನಿ ಧಾಟಿಕಿ ನಿಲಬಡುಟಕು
ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ -
ನಾಗುಲು ಗಂಧರ್ವುಲು ಸುರುಲು
ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ -
ಮರುದ್ಗಣಮುಲು ಕೂಡಾ ಸಮರ್ಥುಲು ಕಾರು

ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ -
matching the speed of Rama to hit back in a battle
ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ -
neither Nagas, Gandharvas, Suras
ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ -
nor Maruts are capable of

||Sloka summary||

"ಸಮರಮುಲೋ ರಾಮುನಿ ಧಾಟಿಕಿ ನಿಲಬಡುಟಕು ನಾಗುಲು ಗಂಧರ್ವುಲು ಸುರುಲು ಮರುದ್ಗಣಮುಲು ಕೂಡಾ ಸಮರ್ಥುಲು ಕಾರು."||38.44||

"Neither Nagas, Gandharvas, Suras, Maruts are capable of matching the speed of Rama to hit back in a battle."||38.44||

||Sloka 38.45||

ತಸ್ಯ ವೀರ್ಯವತಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ಮಯಿ ಸಂಭ್ರಮಃ||38.45||
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಶರೈಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಕ್ಷಯಂ ನಯತಿ ರಾಕ್ಷಸಾನ್|

ಸ||ವೀರ್ಯವತಃ ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ||

||Sloka meanings||

ವೀರ್ಯವತಃ - ವೀರುಡೈನ ರಾಮುನಕು
ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ-
ನಾಪೈ ಕಿಂಚಿತ್ತು ದಯವುನ್ನಾ
ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ - ತೀಕ್ಷಣಮೈನ ಬಾಣಮುಲತೋ
ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ-
ರಾಕ್ಷಸುಲನು ಎಂದುಕು ನಾಶನಮು ಚೇಯುಟಲೇದು?

ವೀರ್ಯವತಃ - hero of great discipline
ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ-
if he has even a little anxiety about me
ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ - then with sharp arrows
ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ-
why not destroy the Rakshasas

||Sloka summary||

"ಆ ವೀರುಡೈನ ರಾಮುನಕು ನಾಪೈ ಕಿಂಚಿತ್ತು ದಯವುನ್ನಾ ತೀಕ್ಷಣಮೈನ ಬಾಣಮುಲತೋ ರಾಕ್ಷಸುಲನು ಎಂದುಕು ನಾಶನಮು ಚೇಯುಟಲೇದು?"||38.45||

"If the hero of great discipline has even a little anxiety about me then with sharp arrows why not destroy the Rakshasas". ||38.45||

||Sloka 38.46||

ಭ್ರಾತುರಾದೇಶಮಾದಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋವಾ ಪರಂತಪಃ||38.46||
ಕಸ್ಯ ಹೇತೋರ್ನಮಾಂ ವೀರಂ ಪರಿತ್ರಾತಿ ಮಹಾಬಲಃ|

ಸ|| ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ ||

||Sloka meanings||

ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ -
ಪರಂತಪುಡು ಮಹಾಬಲುಡು ವೀರುಡು ಅಯಿನ
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ -
ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಅನ್ನಗಾರಿ ಆದೇಶಮುತೋ
ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ -
ಎಂದುಕು ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚುಟ ಲೇದು?"

ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ-
scorcher of enemies, powerful warrior Lakshmana
ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ -
taking order from his brother.
ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ -
for what reason he is not coming to my rescue

||Sloka summary||

"ಪರಂತಪುಡು ಮಹಾಬಲುಡು ವೀರುಡು ಅಯಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಅನ್ನಗಾರಿ ಆದೇಶಮುತೋ ಎಂದುಕು ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚುಟ ಲೇದು?" ||38.46||

"The scorcher of enemies, powerful warrior Lakshmana, for what reason he is not coming to my rescue taking order from his brother. "||38.46||

||Sloka 38.47||

ಯದಿ ತೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮ ತೇಜಸೌ||38.47||
ಸುರಾಣಾಮಪಿ ದುರ್ದರ್ಷೌ ಕಿಮರ್ಥಂ ಮಾಮುಪೇಕ್ಷತಃ|

ಸ|| ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ||

||Sloka meanings||

ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ -
ವಾಯುವು ಅಗ್ನಿತೋ ಸಮಾನಮೈನ ತೇಜಸ್ಸುಗಲ
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ -
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮು ಲಗು ವಾರಿನಿ ಸುರುಲು ಕೂಡಾ ಎದುರುಕೊನಲೇನಪ್ಪುಡು
ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ- ನನ್ನು ಎಂದುಕು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚುನ್ನಾರು

ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ - equal to fire and wind in power
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ -
two tigers among men, unassailable even for gods,
ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ- why are they disregarding me.

||Sloka summary||

"ವಾಯುವು ಅಗ್ನಿತೋ ಸಮಾನಮೈನ ತೇಜಸ್ಸುಗಲ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮು ಲಗು ವಾರಿನಿ ಸುರುಲು ಕೂಡಾ ಎದುರುಕೊನಲೇರು. ವಾರು ನನ್ನು ಎಂದುಕು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚುನ್ನಾರು?" ||38.47||

"The two tigers among men, resembling fire and wind , unassailable even for gods, why are they disregarding me."||38.47||

||Sloka 38.48||

ಮಮೈವ ದುಷ್ಕೃತಂ ಕಿಂಚಿನ್ಮಹದಸ್ತಿ ನ ಸಂಶಯಃ||48||
ಸಮರ್ಥಾ ವ ಪಿ ತೌ ಯನ್ಮಾಂ ನಾವೇಕ್ಷೇತೇ ಪರಂತಪೌ|

ಸ||ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ |ಸಂಶಯಃ ನ | ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ||

||Sloka meanings||

ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ -
ನಾಲೋ ಎದೋ ಮಹತ್ತರಮೈನ ಪಾಪಮು ಉನ್ನದಿ
ಸಂಶಯಃ ನ - ಸಂಶಯಮು ಲೇದು
ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ -
ಸಮರ್ಧುಲೈನಾಗಾನಿ ಆ ಪರಂತಪುಲು ನನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚುನ್ನಾರು

ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ -
some great sin has been committed by me
ಸಂಶಯಃ ನ - no doubt.
ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ -
although capable scorcher of enemies, they are not delivering me

||Sloka summary||

"ನಾಲೋ ಎದೋ ಮಹತ್ತರಮೈನ ಪಾಪಮು ಉನ್ನದಿ. ಸಂಶಯಮು ಲೇದು. ಸಮರ್ಧುಲೈನಾಗಾನಿ ಆ ಪರಂತಪುಲು ನನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚು." ||38.48||

"Some great sin has been committed by me. There is no doubt. Although capable scorcher of enemies, they are not delivering me ( from my troubles)" ||38.48||

||Sloka 38.49||

ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕರುಣಂ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಮ್||38.49||
ಅಥಾಬ್ರವೀನ್ಮಹಾತೇಜಾ ಹನುಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ|

ಸ|| ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಅಬ್ರವೀತ್ ||

||Sloka meanings||

ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ-
ವೈದೇಹಿ ಯೊಕ್ಕ ಆ ಕನ್ನೀರುತೋ ಪಲಿಕಿನ ವಚನಮುಲನು ವಿನಿನ
ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ -
ಮಹಾ ತೇಜಮು ಕಲ ಮಾರುತಾತ್ಮಜುಡಗು ಆ ಹನುಮಂತುಡು
ಅಬ್ರವೀತ್ - ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು

ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ-
hearing those piteous words spoken by Sita with tears
ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ -
powerful son of wind god, Hanuman
ಅಬ್ರವೀತ್ - spoke

||Sloka summary||

"ವೈದೇಹಿ ಯೊಕ್ಕ ಆ ಕನ್ನೀರುತೋ ಪಲಿಕಿನ ವಚನಮುಲನು ವಿನಿನ ಮಹಾ ತೇಜಮು ಕಲ ಆ ಹನುಮಂತುಡು ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು." ||38.49||

"Then the powerful son of wind god, Hanuman hearing those piteous words spoken by Sita with tears, spoke in reply."||38.49||

||Sloka 38.50||

ತ್ವಚ್ಛೋಕವಿಮುಖೋ ರಾಮೋ ದೇವಿ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ||38.50||
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ|

ಸ|| ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ | ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ |ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ||

||Sloka meanings||

ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ -
ಓ ದೇವಿ ನೀ ವಿಯೋಗ ಶೋಕಮುತೋ ರಾಮುಡು ವಿಷಯಮುಲಲೋ ವಿಮುಖತ ಚೂಪಿಂಚುಚುನ್ನಾಡು
ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ -
ಸತ್ಯಮುಗಾ ಪ್ರಮಾಣಮು ಚೇಸಿ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ -
ರಾಮುಡು ದುಃಖಮುಲೋ ನುಂಡುಟವಲನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಕೂಡಾ ದುಃಖಮುಲೋ ಉನ್ನಾಡು.

ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ -
O Devi, Rama in deep sorrow because of you, is averse to doing anything.
ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ - I vouch for the truth.
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ - Rama being immersed in sorrow, Lakshmana too is in sorrow

||Sloka summary||

"ಓ ದೇವಿ ನೀ ವಿಯೋಗ ಶೋಕಮುತೋ ರಾಮುಡು ವಿಷಯಮುಲಲೋ ವಿಮುಖತ ಚೂಪಿಂಚುಚುನ್ನಾಡು. ಸತ್ಯಮುಗಾ ಪ್ರಮಾಣಮು ಚೇಸಿ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು. ರಾಮುಡು ದುಃಖಮುಲೋ ನುಂಡುಟವಲನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಕೂಡಾ ದುಃಖಮುಲೋ ಉನ್ನಾಡು." ||38.50||

"Oh Devi ! In deep sorrow because of you Rama is averse to doing anything. I vouch for the truth. Rama being immersed in sorrow, Lakshmana wails." ||38.50||

||Sloka 38.51||

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ ನ ಕಾಲಃ ಪರಿಶೋಚಿತುಮ್||51||
ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಂತಮನಿಂದಿತೇ|

ಸ|| ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ| ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ| ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ||

||Sloka meanings||

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ - ಎಲಾಗೋ ನೀವು ಚೂಡಬಡಿನಾವು
ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ - ವಿಚಾರಿಂಚವಲಸಿನ ಕಾಲಮು ಕಾದು
ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ - ಓ ಪೂಜ್ಯುರಾಲಾ ಈ ಕ್ಷಣಮೇ
ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ - ದುಃಖಮುಲ ಅಂತಮು ಚೂಚೆದವು

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ -
now that somehow you having been found
ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ -
not the time for sorrowing.
ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ -
O blameless lady, this moment
ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ -
will see the end of your sorrows

||Sloka summary||

"ಎಲಾಗೋ ನೀವು ಚೂಡಬಡಿನಾವು. ಇದಿ ವಿಚಾರಿಂಚವಲಸಿನ ಕಾಲಮು ಕಾದು. ಓ ಪೂಜ್ಯುರಾಲಾ ! ಈ ಕ್ಷಣಮೇ ದುಃಖಮುಲ ಅಂತಮು ಚೂಚೆದವು." ||38.51||

"Now that somehow you having been found, this is not the time for sorrowing. Oh Blameless lady ! This moment you will see the end of your sorrows" ||38.51||

||Sloka 38.52||

ತಾವುಭೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ||52||
ತ್ವದ್ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ|

ಸ|| ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ||

||Sloka meanings||

ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ - ನೀ ದರ್ಶನಮುನಕೈ ಉತ್ಸಾಹಮುತೋ
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ - ಮಹಾಬಲವಂತುಲೂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮುಲು ಅಗು
ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ - ಆ ರಾಜಪುತ್ರುಲು ಇದ್ದರೂ
ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ - ಲಂಕಾನಗರಮುನು ಭಸ್ಮಮು ಚೇಸೆದರು

ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ -
anxious for seeing you
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ -
two tigers among men, powerful
ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ -
both the princes
ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ -
will reduce the Lanka to ashes

||Sloka summary||

"ಆ ಮಹಾಬಲವಂತುಲೂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮುಲು ಅಗು ರಾಜಪುತ್ರುಲು ಇದ್ದರೂ ನೀ ದರ್ಶನಮು ನಕೈ ಉತ್ಸಾಹಮುತೋ ಈ ಲಂಕಾನಗರಮುನು ಭಸ್ಮಮು ಚೇಸೆದರು."||38.52||

"The two tigers among men, powerful are anxious for seeing you. The two princes will reduce the Lanka to ashes."||38.52||

||Sloka 38.53||

ಹತ್ವಾ ಚ ಸಮರೇ ಕ್ರೂರಂ ರಾವಣಂ ಸ ಬಾಂಧವಮ್||53||
ರಾಘವಸ್ತ್ವಾಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ನೇಷ್ಯತಿ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ|

ಸ|| ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ರಾಘವಃ ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ ||

||Sloka meanings||

ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ - ಓ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ
ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ -
ಕೄರುಡೈನ ರಾವಣುನಿ ಅತನಿ ಬಂಧುವುಲತೋ ಸಹಾ ಹತಮಾರ್ಚಿ
ರಾಘವಃ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ -
ರಾಘವುಡು ತನ ಪುರಮುನಕು
ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ - ನಿನ್ನು ಗೊನಿಪೋವುನು

ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ - O wide eyed lady
ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ -
after killing evil Ravana along with his relatives,
ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ - to his city
ರಾಘವಃ ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ -Raghava will take you

||Sloka summary||

"ಓ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ರಾಘವುಡು ರಾವಣುನಿ ಅತನಿ ಬಂಧುವುಲತೋ ಸಹಾ ಹತಮಾರ್ಚಿ ನಿನ್ನು ತನ ಪುರಮುನಕು ತೀಸುಕುಪೋವುನು". ||38.53||

"Oh Wide eyed lady ! Raghava after killing evil Ravana along with his relatives, will take you to his city". ||38.53||

||Sloka 38.54||

ಬ್ರೂಹಿ ಯದ್ರಾಘವೋ ವಾಚ್ಯೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ||54||
ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾಪಿ ತೇಜಸ್ವೀ ಹರಯೋsಪಿ ಸಮಾಗತಃ|

ಸ|| ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ ಬ್ರೂಹಿ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಬ್ರೂಹಿ -
ರಾಘವುನಕು ಏಮಿ ಮಾಟಲು ಚೆಪ್ಪವಲೆನೋ ಅವಿ ನೀವು ಚೆಪ್ಪುಮು
ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ - ಮಹಾಬಲುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಕು
ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ -
ತೇಜಸ್ವಿ ಸುಗ್ರೀವುನಕು ಅಕ್ಕಡ ಸಮಾಗಮೈನ ವಾನರುಲಕು ಕೂಡಾ

ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಬ್ರೂಹಿ -
tell me those words for mighty Raghava
ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ - powerful Lakshmana
ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ -
brilliant Sugriva and all other Vanaras gathered there

||Sloka summary||

"ರಾಘವುನಕು, ಮಹಾಬಲುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಕು, ತೇಜಸ್ವಿ ಸುಗ್ರೀವುನಕು ಅಕ್ಕಡ ಸಮಾಗಮೈನ ವಾನರುಲಕು ಎಮಿ ಮಾಟಲು ಚೆಪ್ಪವಲೆನೋ ಅವಿ ನೀವು ಚೆಪ್ಪುಮು". ||38.54||

"Tell me those words for mighty Raghava, the powerful Lakshmana, the brilliant Sugriva and all other Vanaras gathered there". ||38.54||

||Sloka 38.55||

ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ||55||
ಉವಾಚ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಹನೂಮಂತಂ ಪ್ಲವಂಗಮಮ್|

ಸ|| ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸುರಸುತೋಪಮಾ ಸೀತಾ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ||

||Sloka meanings||

ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸುರಸುತೋಪಮಾ -
ಈ ವಿಧಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪಬಡಿನ, ಸುರಲತೋ ಸಮಾನಮೈನ
ಸೀತಾ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ -
ಶೋಕಮುಲೋ ಉನ್ನಆ ಸೀತಾ
ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ -
ಮಾರುತಾತ್ಮಜುಡಗು ಹನುಮಂತುನಿತೋ ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು

ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ -
thus spoken to, Sita who is like a divine lady
ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ - immersed in sorrow
ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ -
spoke to Hanuman the best among fliers

||Sloka summary||

"ಈ ವಿಧಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪಬಡಿನ, ಶೋಕಮುಲೋ ಉನ್ನ, ಸುರಲತೋ ಸಮಾನಮೈನ ಆ ಸೀತಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜುಡಗು ಹನುಮಂತುನಿತೋ ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು." ||38.55||

"Thus asked, Sita who is like a divine lady, immersed in sorrow , spoke to Hanuman the best among fliers."||38.55||

||Sloka 38.56||

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಸುಷುವೇ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ||38.56||
ತಂ ಮಮಾರ್ಥೇ ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ ಶಿರಸಾ ಚಾಭಿವಾದಯ|

ಸ|| ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಸುಖಂ ಪೃಚ್ಛ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ ||

||Sloka meanings||

ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ - ಲೋಕಮು ಸಂರಕ್ಷಿಂಚುಟಕು
ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ -
ಮನಸ್ವಿನಿ ಅಯಿನ ಕೌಸಲ್ಯ ಎವರಿನಿ ಜನ್ಮನಿಚ್ಚೆನೋ
ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ-
ವಾನಿಕಿ ನಾ ಕೊಱಕು ಶಿರಸ್ಸು ವಂಚಿ ಅಭಿವಾದಮು ಚೇಸಿ
ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ- ಕುಶಲಮು ಅಡುಗುಮು

ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ -
lord of the world
ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ -
whom sensitive woman Kausalya bore
ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ-
for my sake bowing the head,
ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ-
ask the well-being of him

||Sloka summary||

"ಲೋಕಮು ಸಂರಕ್ಷಿಂಚುಟಕು ಮನಸ್ವಿನಿ ಅಯಿನ ಕೌಸಲ್ಯ ಎವರಿನಿ ಜನ್ಮನಿಚ್ಚೆನೋ ವಾನಿಕಿ ನಾಕೊಱಕು ಶಿರಸ್ಸು ವಂಚಿ ಅಭಿವಾದಮು ಚೇಸಿ ವಾರಿ ಕುಶಲಮು ಅಡುಗುಮು." ||38.56||

"For my sake bowing the head, ask the well-being of him, who is the lord of the worlds whom Kausalya bore."||38.56||

||Sloka 38.57,58||

ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಯಾಶ್ಚ ವರಾಂಗನಾ||57||
ಇಶ್ವರ್ಯಂ ಚ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಲಭಮ್|

ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚೈವ ಸಮ್ಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯಚ||58||
ಅನುಪ್ರವ್ರಜಿತೋ ರಾಮಂ ಸುಮಿತ್ರಾ ಯೇನ ಸುಪ್ರಜಾಃ|

ಸ||ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಅಭಿ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಚ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಯೇನ ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ||

ರಾಮ ಟೀಕಾಲೋ - 'ಯೇನ ಸುಮಿತ್ರ ಸುಪ್ರಜ ಶೋಭನಪುತ್ರವತೀ'

||Sloka meanings||

ಯೇನ ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ - ಎವರಿ ಚೇತ ಅನ್ನಿ ರತ್ನಮುಲನು
ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ - ಅನುರಾಗವತುಲೈನ ಸ್ತ್ರೀಲನು
ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ - ವಿಶಾಲಮೈನ ಪೃಥಿವಿನೀ
ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಸ್ರಜಶ್ಚ - ದುರ್ಲಭಮೈನ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ
ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಚ - ಸುಮಿತ್ರ ಶೋಭನಪುತ್ರವತಿಯೋ
(ಸಃ) ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯ-
ತಲ್ಲಿ ತಂಡ್ರುಲನು ಗೌರವಿಂಚಿ ವಾರಿ ಅನುಮತಿತೋ
ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ- ರಾಮುನಿ ಅನುಸರಿಂಚಿನವಾಡು

ಯೇನ ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ -
by whom all the riches have been given up
ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ -
dear one and best of women
ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ -
the vast kingdom
ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಸ್ರಜಶ್ಚ -
difficult to obtain prosperity also
ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಚ -
whom made Sumitra known as great mother
(ಸಃ) ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯ-
having respected his father and mother and pleased them
ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ-
followed Rama

||Sloka summary||

"ಎವರು ಪುಷ್ಪಮಾಲಿಕಲನೂ , ಅನ್ನಿ ರತ್ನಮುಲನು ಅನುರಾಗವತುಲೈನ ಸ್ತ್ರೀಲನು ವಿಶಾಲಮೈನ ಪೃಥಿವಿನೀ ದುರ್ಲಭಮೈನ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ, ಎವರಿವಲನ ಸುಮಿತ್ರನು ಶೋಭನಪುತ್ರವತಿಯೋ ಅಟ್ಟಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು, ತಲ್ಲಿ ತಂಡ್ರುಲನು ಗೌರವಿಂಚಿ ವಾರಿ ಅನುಮತಿತೋ ರಾಮುನಿ ಅನುಸರಿಂಚಿನವಾಡು. ||38.57,58||

"Lakshmana, the son of Sumitra who gave up all riches garlands, his dear wife , the best of women , the vast kingdom which is most difficult to obtain and also prosperity , who having respected his father and mother, was pleased to adopt the ascetic life and accompanied Rama." ||38.57,58||

||Sloka 38.59||

ಅನುಕೂಲ್ಯೇನ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸುಖಮನುತ್ತಮಮ್||59||
ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಭ್ರಾತರಂ ಪಾಲಯನ್ ವನೇ|

ಸ||ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ ಅನುಗಚ್ಛತಿ||

||Sloka meanings||

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ-
ಧರ್ಮಾತ್ಮುಡು , ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಸುಖಮು ನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ
ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ -
ಅನ್ನಗಾರೈನ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥುನಿಕಿ ವನಮುಲೋ
ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ ಅನುಗಚ್ಛತಿ - ಅನುಕೂಲಮುಗಾ ಪಾಲಿಂಚುಟಕು ವೆಳ್ಳೆನು

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ-
great, righteous having given up his pleasures
ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ ಅನುಗಚ್ಛತಿ-
followed his brother into the forest
ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ -
in order to be able to serve him.

||Sloka summary||

"ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಧರ್ಮಾತ್ಮುಡು , ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಸುಖಮು ನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ ಅನ್ನಗಾರೈನ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥುನಿ ಕಿ ತೋಡುನೀಡಗಾ ವನಮುಲೋ ವುಂಡುಟಕು ವೆಳ್ಳೆನು." ||38.59||

"Great, righteous Lakshmana who had given up his pleasures and followed his brother into the forest in order to be able to serve him." ||38.59||

||Sloka 38.60||

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವೀ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||38.60||
ಪಿತೃವತ್ ವರ್ತತೇ ರಾಮೇ ಮಾತೃನ್ಮಾಂ ಸಮಾಚರನ್|

ಸ||ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ||

||Sloka meanings||

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ -
ಸಿಂಹಪು ಸ್ಕಂಧಮುವಂಟಿ ಸ್ಕಂಧಮುಕಲ, ಮಹಾಬಾಹುವುಲು ಕಲ
ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ -
ಮನಸ್ವಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನುಡು
ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ -
ನನ್ನು ಕನ್ನತಲ್ಲಿಲಾಗ
ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ -
ರಾಮುನಿ ಕನ್ನ ತಂಡ್ರಿಲಾಗಾ ಚೂಚುಕೊನುನು

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ -
'Lion shouldered, with powerful arms
ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ -
high souled, handsome
ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ -
treats me like his mother.
ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ -
treats Rama as his father

||Sloka summary||

"ಸಿಂಹಪು ಸ್ಕಂಧಮುವಂಟಿ ಸ್ಕಂಧಮುಕಲ, ಮಹಾಬಾಹುವುಲು ಕಲ, ಮನಸ್ವಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನುಡು. ನನ್ನು ಕನ್ನತಲ್ಲಿಲಾಗ ರಾಮುನಿ ಕನ್ನ ತಂಡ್ರಿಲಾಗಾ ಚೂಚುಕೊನುನು."||38.60||

"Lakshmana who is lion shouldered, with powerful arms, high souled, handsome , who treats Rama as his father and treats me like his mother." ||38.60||

||Sloka 38.61,62||

ಹ್ರಿಯಮಾಣಾಂ ತದಾ ವೀರೋ ನ ತು ಮಾಂ ವೇದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ||38.61||
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತೋನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ|
ರಾಜಪುತ್ತ್ರಃ ಪ್ರಿಯಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸದೃಶಃ ಶ್ವಸುರಸ್ಯಮೇ||38.62||

ಸ||ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ತದಾ ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ||

||Sloka meanings||

ತದಾ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - ಅಪ್ಪುಡು ವೀರುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಿಕಿ
ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ - ನನ್ನು ಅಪಹರಿಂಪಬಡಡಮು ತೆಲಿಯದು
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ - ವೃದ್ಧುಲನಿ ಸೇವಿಂಚು ಸಮರ್ಥುಡೈನ
ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ - ಮಿತ ಭಾಷಿ
ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ - ಪ್ರಿಯಮನವಾಡು, ಶ್ರೇಷ್ಠುಡು ರಾಜಪುತ್ರುಡು
ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ - ನಾಕು ಮಾಮಗಾರಿತೋ ಸಮಾನುಡು."

ತದಾ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - then heroic Lakshmana
ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ -
did not know when I was being carried away
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ -
serves elders, prosperous, energetic
ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ -
reserved in his speech
ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ -
dear one, prince and best
ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ -
equal to me like my father-in-law

||Sloka summary||

"ವೀರುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಿ ಕಿ ನನ್ನು ಅಪಹರಿಂಪಬಡಡಮು ತೆಲಿಯದು. ವೃದ್ಧುಲನಿ ಸೇವಿಂಚು, ವಿವೇಕಮುಗಲ ಸಮರ್ಥುಡೈನ ಅಂದರಿಮೆಪ್ಪು ಪೊಂದಿನ ಆ ರಾಜಕುಮಾರುಡು ನಾ ಮಾಮಗಾರಿತೋ ಸಮಾನುಡು." ||38.61,62||

"Heroic Lakshmana who did not know when I was being carried away, who serves elders, prosperous, energetic reserved in his speech, like my father-in-law, is dear to Rama"||38.61,62||

||Sloka 38.63,64||

ಮಮ ಪ್ರಿಯತರೋ ನಿತ್ಯಂ ಭ್ರಾತಾ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ನಿಯುಕ್ತೋ ಧುರಿ ಯಸ್ಯಾಂ ತು ತಾಮುದ್ವಹತಿ ವೀರ್ಯವಾನ್||38.63||
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವೋ ನೈವ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಮನುಸ್ಮರೇತ್|
ಸ ಮಮಾರ್ಥಾಯ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯೋ ವಚನಾನ್ಮಮ||38.64||

ಸ|| || ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ||ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ||

||Sloka meanings||

ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - ರಾಮುನಿ ಯೊಕ್ಕ ತಮ್ಮುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು
ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ -ಎಲ್ಲಪ್ಪುಡೂ ನಾಕು ಪ್ರಿಯಮೈನ ವಾಡು
ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ - ವೀರುಡು ಏಪನಿ ಅಪ್ಪಗಿಂಚಿನಾ
ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ - ದಾನಿನಿ ನಿರ್ವರ್ತಿಂಚುವಾಡು
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ - ಎವರಿನಿ ಚೂಚಿ ರಾಮುಡು
ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ - ಜರಿಗಿನ ವೃತ್ತಾಂತಮು ತಲಚಡೋ
ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ - ಅತನಿನಿ ನಾ ಕೊಱಕು
ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ - ನಾ ಮಾಟಗಾ ಕುಶಲಮುನು ಅಡುಗುಮು

ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ -
Lakshmana, Rama's brother
ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ -
always dear to me,
ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ -
discharge whatever task assigned to him,
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ -
seeing whom Raghava
ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ -
does not miss the noble one
ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ -
him, for may sake
ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ -
in my words ask his well being

||Sloka summary||

"ರಾಮುನಿ ಯೊಕ್ಕ ತಮ್ಮುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು. ಎಲ್ಲಪ್ಪುಡೂ ನಾಕು ಪ್ರಿಯಮೈನ ವಾಡು. ವೀರುಡು ಏಪನಿ ಅಪ್ಪಗಿಂಚಿನಾ ನಿರ್ವರ್ತಿಂಚುವಾಡು. ಎವರಿನಿ ಚೂಚಿ ರಾಮುಡು ಜರಿಗಿನ ವೃತ್ತಾಂತಮು ತಲಚಡೋ ಅತನಿನಿ ನಾ ಕೊಱಕೈ ನಾ ಮಾಟಲುಗಾ ಕುಶಲಮು ಅಡುಗುಮು". ||38.63,64||

"Rama's brother who is always dear to me, the heroic Lakshmana who will discharge whatever task assigned to him, seeing whom for support, Rama does not miss the noble one , for my sake with my words enquire about his welfare."||38.63,64||

||Sloka 38.65||

ಮೃದುರ್ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಿಯೋ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ಯಥಾ ಹಿ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್||38.65||
ತ್ವಮಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ಯೋಗೇ ಪ್ರಮಾಣಂ ಹರಿಸತ್ತಮ||

ಸ|| ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಹರಿಸತ್ತಮಃ ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ | ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ||

ಗೋವಿನ್ದರಾಜುಲವಾರು ತಮ ಟೀಕಾಲೋ- ರಾಮಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ ತಥಾ ವಕ್ತವ್ಯಃ| ಅಂಟೇರಾಮುನಿಕಿ ಏವಿಧಮುಗಾ ದುಃಖಮು ತಗ್ಗುನೋ ಆವಿಧಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪವಲೆನು ಅನಿ ; ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ಯೋಗೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್ - ಈ ಕಾರ್ಯಮು ಸಾಧಿಂಚುಟಲೋ ನೀವೇ ತಗಿನವಾಡಿವಿ.

||Sloka meanings||

ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ - ಓ ವಾನರೋತ್ತಮ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ
ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - ರಾಮುನಿಕಿ ಪ್ರಿಯುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು
ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ- ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ ಪಾವನುಡು ಸಮರ್ಥು
ಹರಿಸತ್ತಮಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ -
ಓ ವಾನರೋತ್ತಮ ಏ ವಿಧಮುಗಾ ದುಃಖಮು ಕ್ಷೀಣಿಂಚುನೋ
ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ - ಆ ಕಾರ್ಯಸಾಧನಕು
ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ- ನೀವೇ ತಗಿನವಾಡಿವಿ

ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ - O best of Vanaras
ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - Lakshmana dear to Rama
ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ- soft, pure, competent
ಹರಿಸತ್ತಮಃ o best of Vanaras
ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ - the way the sorrow can be mitigated
ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ - in accomplishing this task
ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ- you are authority

||Sloka summary||

"ಓ ವಾನರೋತ್ತಮ ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ ಪಾವನುಡು ಸಮರ್ಥುಡು ರಾಮುನಿಕಿ ಪ್ರಿಯುಡು ಅಯಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಏ ವಿಧಮುಗಾ ನಾದುಃಖಮುನು ಅಂತಮುಚೇಯುನೋ ಅಟ್ಲು ನೀವು ಕಾರ್ಯಮು ಸಾಧಿಂಪ ವಲೆನುÓ.||38.65||

"Oh best of Vanaras act in such a manner that Lakshmana who is soft, pure, competent and dear to Rama, can mitigate my suffering. You are a competent in accomplishing this task".||38.65||

||Sloka 38.66||

ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ಸಮಾರಂಭಾನ್ಮಯಿ ಯತ್ನಪರೋ ಭವೇತ್||38.66||
ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚ ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ|

ಸ|| ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ ! ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ - ರಾಘವುಡು ನೀ ಸಂರಂಭಮು ವಲನೇ
ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ - ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚು ಯತ್ನಮುಲೋ ಪಡುನು
ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ - ನಾ ನಾಧುಡು ಶೂರುಡು ರಾಮುನಿಕಿ
ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ - ಮರಲ ಮರಲ ಚೆಪ್ಪುಮು

ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ -
by your efforts alone
ರಾಘವಃ ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ -
Raghava will try for my release
ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ -
to my husband powerful Rama
ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ -
tell these words again and again

||Sloka summary||

"ರಾಘವುಡು ನೀ ಸಂರಂಭಮು ವಲನೇ ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚು ಯತ್ನಮುಲೋ ಪಡುನು. ನಾ ನಾಧುನಿಕಿ ಮರಲ ಮರಲ ಚೆಪ್ಪುಮು." ||38.66||

"By your efforts alone Raghava will try for my release. You tell these words to my husband powerful Rama again and again." ||38.66||

||Sloka 38.67||

ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಸಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜ||38.67||
ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಸಾನ್ನ ಜೀವೇಯಂ ಸತ್ಯೇ ನಾಹಂ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ|

ಸ|| ದಶರಥಾತ್ಮಜ ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ | ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ| ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ||

||Sloka meanings||

ದಶರಥಾತ್ಮಜ - ದಶರಥಾತ್ಮಜ
ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ -
ನೇನು ಒಕ ಮಾಸಮು ಜೀವಿತಮು ಧರಿಂಚೆದನು
ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ -
ಮಾಸಮು ಗಡಿಚಿ ಜೀವಿಂಚನು
ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ-
ನೇನು ಸತ್ಯಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು

ದಶರಥಾತ್ಮಜ - son of Dasaratha
ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ -
will live for one more month
ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ -
beyond this month I will not live
ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ-
I am telling you the truth

||Sloka summary||

"ದಶರಥಾತ್ಮಜ ನೇನು ಒಕ ಮಾಸಮು ಜೀವಿತಮು ಧರಿಂಚೆದನು. ಮಾಸಮು ಗಡಿಚಿ ಜೀವಿಂಚನು. ನೇನು ಸತ್ಯಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು." ||38.67||

"Oh Son of Dasaratha I will live for one more month. Beyond this month I will not live. I am telling you the truth." ||38.67||

||Sloka 38.68||

ರಾವಣೇ ನೋಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ನಿಕೃತ್ಯಾ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ||38.68||
ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ ವೀರ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾದಿವ ಕೌಶಿಕೀಮ್|

ಸ|| ವೀರ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ||

||Sloka meanings||

ವೀರ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ -
ಓ ವೀರಾ ಪಾಪಕರ್ಮುಡಗು ರಾವಣುನಿ ಚೇ
ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ -
ಅವಮಾನಿಂಪಬಡಿ ಬಂಧಿಂಚಬಡಿನ ನನ್ನು
ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ -
ನುವ್ವು ಪಾತಾಳಮುನುಂಚಿ ಇಂದ್ರುನಿ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ವಿಷ್ಣುವು ರಕ್ಷಿಂಚಿನಟ್ಲು
ತ್ವಂ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ -
ನೀವು ನನ್ನು (ರಾವಣಬಂಧಮುನುಂಡಿ) ರಕ್ಷಿಂಪವಲೆನು

ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ -
by the evil Ravana
ತ್ವಂ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ -
you can rescue me
ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ -
who was insulted and imprisoned?
ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ -
like riches of Indra from the nether world

||Sloka summary||

"ಓ ವೀರಾ ಪಾಪಕರ್ಮುಡಗು ರಾವಣುಡು ನನ್ನು ಬಂಧಿಂಚಿನವಾಡು. ಪಾತಾಳಮುನುಂಚಿ ಇಂದ್ರುನಿ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ವಿಷ್ಣುವು ರಕ್ಷಿಂಚಿನಟ್ಲು ನೀವು ನನ್ನು ರಾವಣಬಂಧಮುನುಂಡಿ ರಕ್ಷಿಂಪವಲೆನು". ||38.68||

"Oh Hero ! From the insulting imprisonment by Ravana you can rescue me like Kausika was rescued from the underworld".||38.68||

||Sloka 38.69||

ತತೋ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಶುಭಮ್||38.69||
ಪ್ರದೇಯೋ ರಾಘವಾಯೇತಿ ಸೀತಾ ಹನುಮತೇ ದದೌ|

ಸ|| ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ -
ಅಪ್ಪುಡು ಸೀತ ತನ ವಸ್ತ್ರಮುಲೋ ಕಟ್ಟಬಡಿನ
ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ-
ಶುಭಕರಮು ದಿವ್ಯಮು ಅಯಿನ ಚೂಡಾಮಣಿನಿ ತೀಸಿ
ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ -
ರಾಘವುನಕು ಇವ್ವಮನಿ ಹನುಮಂತುನಿಕಿ ಇಚ್ಚೆನು

ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ -
the Sita from her clothes
ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ-
taking out divine Chudamani
ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ -
gave it to Hanuman to be given to Rama

||Sloka summary||

"ಅಪ್ಪುಡು ಸೀತ ತನ ವಸ್ತ್ರಮುಲೋ ಕಟ್ಟಬಡಿನ ಶುಭಕರಮು ದಿವ್ಯಮು ಅಯಿನ ಚೂಡಾಮಣಿನಿ ತೀಸಿ ರಾಘವುನಕು ಇವ್ವಮನಿ ಹನುಮಂತುನಿಕಿ ಇಚ್ಚೆನು." ||38.69||

"Then Sita took out the divine Chudamani tied up in her clothes and gave it to Hanuman to be given to Rama." ||38.69||

||Sloka 38.70||

ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ತತೋ ವೀರೋ ಮಣಿರತ್ನಮನುತ್ತಮಮ್||38.70||
ಅಂಗುಳ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ನ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಭವದ್ಭುಜಃ|

ಸ|| ತತ್ಃ ವೀರಃ ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ||

||Sloka meanings||

ತತ್ಃ ವೀರಃ - ಅಪ್ಪುಡು ಆ ವೀರುಡು
ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಆ ಮಣಿರತ್ನಮುನು ತೀಸುಕೊನಿ
ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ವೇಲಿಕಿ ಪೆಟ್ಟುಕೊನೆನು
ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ- ಭುಜಮುನಂದು ಇಮಡನಿ ಕಾರಣಮುವಲನ

ತತ್ಃ ವೀರಃ -
then the hero Hanuman
ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
taking the excellent jewel
ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ -
placed it on his finger
ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ-
as it was not fitting his arm

||Sloka summary||

"ಅಪ್ಪುಡು ಆ ವೀರುಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಆ ಮಣಿರತ್ನಮುನು ತೀಸುಕೊನಿ ಅದಿ ತನ ಭುಜಮುನಂದು ಇಮಡನಿ ಕಾರಣಮುವಲನ ತನ ವೇಲಿಕಿ ಪೆಟ್ಟುಕೊನೆನು." ||38.70||

"Then the hero Hanuman taking the excellent jewel placed it on his finger as it was not fitting his arm" ||38.70||

||Sloka 38.71||

ಮಣಿರತ್ನಂ ಕಪಿವರಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯಽಭಿವಾದ್ಯ ಚ||38.71||
ಸೀತಾಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ|

ಸ|| ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ||

||Sloka meanings||

ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
ಆ ಕಪಿಪ್ರವೀರುಡು ಮಣಿರತ್ನಮು ತೀಸುಕೊನಿ
ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ - ಸೀತಾದೇವಿಕಿ ಅಭಿವಂದನಮುಲು ಚೇಸಿ
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ- ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮು ಚೇಸಿ
ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ - ವಿನಮ್ರಮುಗಾ ಅಮೆ ಪಕ್ಕನ ನಿಲಬಡೆನು

ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ - the best of Vanaras, taking the jewel
ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ - bowing to Sita, circumambulating her
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ- circumambulating her
ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ - stood next to her respectfully

||Sloka summary||

"ಆ ಕಪಿಪ್ರವೀರುಡು ಮಣಿರತ್ನಮುಲು ತೀಸುಕೊನಿ ಸೀತಾದೇವಿಕಿ , ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮು ಚೇಸಿ ಅಭಿವಂದನಮುಲು ಚೇಸಿ ವಿನಮ್ರಮುಗಾ ಅಮೆ ಪಕ್ಕನ ನಿಲಬಡೆನು.Ó ||38.71||

"Then the best of Vanaras, taking the jewel bowing to Sita, circumambulating her, stood next to her respectfully". ||38.71||

||Sloka 38.72,73||

ಹರ್ಷೇಣ ಮಹತಾ ಯುಕ್ತಃ ಸೀತಾ ದರ್ಶನಜೇನ ಸಃ||38.72||
ಹೃದಯೇನ ಗತೋ ರಾಮಂ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||38.73||

ಸ|| ಸಃ ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||

||Sloka meanings||

ಸಃ ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ - ಆತಡು ಸೀತಾ ದರ್ಶನಮುತೋ
ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ - ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಮುಪೊಂ
ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ - ತನ ಮನಸ್ಸುತೋ ರಾಮುನಿ ಚೇರೆನು
ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ - ಶರೀರಮು ಇಕ್ಕಡೇ ಉನ್ನಾ

ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ - by having seen Sita
ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ - imbued with great joy
ಸಃ ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ - he reached Rama in his heart
ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ - though he was there with his body

||Sloka summary||

"ಆತಡು ಸೀತಾ ದರ್ಶನಮುತೋ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಮುಪೊಂದಿ ಶರೀರಮು ಇಕ್ಕಡೇ ಉನ್ನಾ ತನ ಮನಸ್ಸುತೋ ರಾಮುನಿ ಚೇರೆನು."||38.72,73||

"He, delighted by having seen Sita, stood there physically, but reached Rama in his heart."||38.72,73||

||Sloka 38.74||

ಮಣಿವರಮುಪಗೃಹ್ಯ ಮಹಾರ್ಹಂ
ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ಪ್ರಭಾವಾತ್|
ಗಿರಿರಿವ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ
ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||38.74||

ಸ|| ಮಹಾರ್ಹಂ ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ತಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||

||Sloka meanings||

ಮಹಾರ್ಹಂ ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ -
ಜನಕಮಹರಾಜು ಯೊಕ್ಕ ಕುಮಾರ್ತೆ ದ್ವಾರಾ ಮಹತ್ತರಮೈನ
ಧೃತಂ ತಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ - ಧರಿಂಚಿನ ಅ ಮಣಿನಿ ತೀಸುಕೊನಿ,
ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ-
ದಾನಿ ಪ್ರಭಾವಮು ವಲನ ವಾಯುವುಲಚೇ ಕಂಪಿಂಪಬಡಿ ಕುದುಟಬಡಿನ ಪರ್ವತಮುವಲೆ
ಸುಖಿತಮನಾಃ - ಸುಖಮೈನ ಮನಸ್ಸು ಗಲವಾಡೈ
ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ - ತಿರುಗು ಪ್ರಯಾಣಮುನಕು ಸಿದ್ಧಪಡೆನು

ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ -
from the daughter of Janaka
ಧೃತಂ ತಂ ಮಹಾರ್ಹಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ -
having received the most precious jewel that was worn ,
ಪ್ರಭಾವಾತ್ - because of its power
ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ-
like a mountain shaken and released from the impact of wind
ಸುಖಿತಮನಾಃ - very much pleased
ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ -
prepared to return

||Sloka summary||

"ಜನಕಮಹರಾಜು ಯೊಕ್ಕ ಕುಮಾರ್ತೆ ದ್ವಾರಾ ಮಹತ್ತರಮೈನ ಮಣಿನಿ ತೀಸುಕೊನಿ, ವಾಯುವುಲಚೇ ಕಂಪಿಂಪಬಡಿ ಕುದುಟಬಡಿನ ಪರ್ವತಮುವಲೆ, ಸುಖಮೈನ ಮನಸ್ಸು ಗಲವಾಡೈ ತಿರುಗು ಪ್ರಯಾಣಮುನಕು ಹನುಮಂತುಡು ಸಿದ್ಧಪಡೆನು. " ||38.74||

"Having received the most precious jewel from the daughter of Janaka, like a mountain shaken and released from the impact of wind, very much pleased Hanuman prepared to return."||38.74||

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends the Sarga thirty-eight of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat ||

 

 

 

 

 

 

 

||Sloka 38.43||

ಏವಮಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ವವಾನ್ ಬಲವಾನಪಿ|
ಕಿಮರ್ಥಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ರಕ್ಷಸ್ಸು ನ ಯೋಜಯತಿ ರಾಘವಃ||38.43||

ಸ|| ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ -
ಓ ರಾಘವಾ ಅಸ್ತ್ರಮುಲು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚುವಾರಿಲೋ ಶ್ರೇಷ್ಠುಡವು
ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ - ಸತ್ಯಸಂಧುಡು ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಲವಾಡವು
ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ- ರಾಕ್ಷಸುಲಪೈ ಅಸ್ತ್ರಮುಲನು
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ - ಎಂದುಕು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚವು.

ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ -
Oh Raghava ! Being the best of users of weapons
ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ - truthful and powerful too
ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ- weapons against the Rakshasas.
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ - why are you not using

||Sloka summary||

"ಓ ರಾಘವಾ ಅಸ್ತ್ರಮುಲು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚುವಾರಿಲೋ ಶ್ರೇಷ್ಠುಡವು ಬಲವಂತುಡವು ಅಯಿ ಈ ರಾಕ್ಷಸುಲಪೈ ಎಂದುಕು ಅಸ್ತ್ರಮುಲನು ಪ್ರಯೋಗಿಂಚವು."||38.43||

"Oh Raghava ! Being the best of users of weapons, truthful and powerful, why are you not using the weapons against the Rakshasas." ||38.43||

||Sloka 38.44||

ನ ನಾಗ ನಾಪಿ ಗಂಧರ್ವಾ ನಾಸುರಾ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ||44||
ರಾಮಸ್ಯ ಸಮರೇ ವೇಗಂ ಶಕ್ತಾಃ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಮ್|

ಸ||ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ ||

||Sloka meanings||

ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ -
ಸಮರಮುಲೋ ರಾಮುನಿ ಧಾಟಿಕಿ ನಿಲಬಡುಟಕು
ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ -
ನಾಗುಲು ಗಂಧರ್ವುಲು ಸುರುಲು
ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ -
ಮರುದ್ಗಣಮುಲು ಕೂಡಾ ಸಮರ್ಥುಲು ಕಾರು

ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ -
matching the speed of Rama to hit back in a battle
ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ -
neither Nagas, Gandharvas, Suras
ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ -
nor Maruts are capable of

||Sloka summary||

"ಸಮರಮುಲೋ ರಾಮುನಿ ಧಾಟಿಕಿ ನಿಲಬಡುಟಕು ನಾಗುಲು ಗಂಧರ್ವುಲು ಸುರುಲು ಮರುದ್ಗಣಮುಲು ಕೂಡಾ ಸಮರ್ಥುಲು ಕಾರು."||38.44||

"Neither Nagas, Gandharvas, Suras, Maruts are capable of matching the speed of Rama to hit back in a battle."||38.44||

||Sloka 38.45||

ತಸ್ಯ ವೀರ್ಯವತಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ಮಯಿ ಸಂಭ್ರಮಃ||38.45||
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಶರೈಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಕ್ಷಯಂ ನಯತಿ ರಾಕ್ಷಸಾನ್|

ಸ||ವೀರ್ಯವತಃ ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ||

||Sloka meanings||

ವೀರ್ಯವತಃ - ವೀರುಡೈನ ರಾಮುನಕು
ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ-
ನಾಪೈ ಕಿಂಚಿತ್ತು ದಯವುನ್ನಾ
ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ - ತೀಕ್ಷಣಮೈನ ಬಾಣಮುಲತೋ
ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ-
ರಾಕ್ಷಸುಲನು ಎಂದುಕು ನಾಶನಮು ಚೇಯುಟಲೇದು?

ವೀರ್ಯವತಃ - hero of great discipline
ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ-
if he has even a little anxiety about me
ತತಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ - then with sharp arrows
ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ-
why not destroy the Rakshasas

||Sloka summary||

"ಆ ವೀರುಡೈನ ರಾಮುನಕು ನಾಪೈ ಕಿಂಚಿತ್ತು ದಯವುನ್ನಾ ತೀಕ್ಷಣಮೈನ ಬಾಣಮುಲತೋ ರಾಕ್ಷಸುಲನು ಎಂದುಕು ನಾಶನಮು ಚೇಯುಟಲೇದು?"||38.45||

"If the hero of great discipline has even a little anxiety about me then with sharp arrows why not destroy the Rakshasas". ||38.45||

||Sloka 38.46||

ಭ್ರಾತುರಾದೇಶಮಾದಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋವಾ ಪರಂತಪಃ||38.46||
ಕಸ್ಯ ಹೇತೋರ್ನಮಾಂ ವೀರಂ ಪರಿತ್ರಾತಿ ಮಹಾಬಲಃ|

ಸ|| ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ ||

||Sloka meanings||

ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ -
ಪರಂತಪುಡು ಮಹಾಬಲುಡು ವೀರುಡು ಅಯಿನ
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ -
ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಅನ್ನಗಾರಿ ಆದೇಶಮುತೋ
ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ -
ಎಂದುಕು ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚುಟ ಲೇದು?"

ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ-
scorcher of enemies, powerful warrior Lakshmana
ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ -
taking order from his brother.
ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ -
for what reason he is not coming to my rescue

||Sloka summary||

"ಪರಂತಪುಡು ಮಹಾಬಲುಡು ವೀರುಡು ಅಯಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಅನ್ನಗಾರಿ ಆದೇಶಮುತೋ ಎಂದುಕು ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚುಟ ಲೇದು?" ||38.46||

"The scorcher of enemies, powerful warrior Lakshmana, for what reason he is not coming to my rescue taking order from his brother. "||38.46||

||Sloka 38.47||

ಯದಿ ತೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮ ತೇಜಸೌ||38.47||
ಸುರಾಣಾಮಪಿ ದುರ್ದರ್ಷೌ ಕಿಮರ್ಥಂ ಮಾಮುಪೇಕ್ಷತಃ|

ಸ|| ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ||

||Sloka meanings||

ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ -
ವಾಯುವು ಅಗ್ನಿತೋ ಸಮಾನಮೈನ ತೇಜಸ್ಸುಗಲ
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ -
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮು ಲಗು ವಾರಿನಿ ಸುರುಲು ಕೂಡಾ ಎದುರುಕೊನಲೇನಪ್ಪುಡು
ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ- ನನ್ನು ಎಂದುಕು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚುನ್ನಾರು

ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ - equal to fire and wind in power
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ -
two tigers among men, unassailable even for gods,
ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ- why are they disregarding me.

||Sloka summary||

"ವಾಯುವು ಅಗ್ನಿತೋ ಸಮಾನಮೈನ ತೇಜಸ್ಸುಗಲ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮು ಲಗು ವಾರಿನಿ ಸುರುಲು ಕೂಡಾ ಎದುರುಕೊನಲೇರು. ವಾರು ನನ್ನು ಎಂದುಕು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚುನ್ನಾರು?" ||38.47||

"The two tigers among men, resembling fire and wind , unassailable even for gods, why are they disregarding me."||38.47||

||Sloka 38.48||

ಮಮೈವ ದುಷ್ಕೃತಂ ಕಿಂಚಿನ್ಮಹದಸ್ತಿ ನ ಸಂಶಯಃ||48||
ಸಮರ್ಥಾ ವ ಪಿ ತೌ ಯನ್ಮಾಂ ನಾವೇಕ್ಷೇತೇ ಪರಂತಪೌ|

ಸ||ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ |ಸಂಶಯಃ ನ | ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ||

||Sloka meanings||

ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ -
ನಾಲೋ ಎದೋ ಮಹತ್ತರಮೈನ ಪಾಪಮು ಉನ್ನದಿ
ಸಂಶಯಃ ನ - ಸಂಶಯಮು ಲೇದು
ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ -
ಸಮರ್ಧುಲೈನಾಗಾನಿ ಆ ಪರಂತಪುಲು ನನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚುನ್ನಾರು

ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ -
some great sin has been committed by me
ಸಂಶಯಃ ನ - no doubt.
ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ -
although capable scorcher of enemies, they are not delivering me

||Sloka summary||

"ನಾಲೋ ಎದೋ ಮಹತ್ತರಮೈನ ಪಾಪಮು ಉನ್ನದಿ. ಸಂಶಯಮು ಲೇದು. ಸಮರ್ಧುಲೈನಾಗಾನಿ ಆ ಪರಂತಪುಲು ನನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಂಚುಚು." ||38.48||

"Some great sin has been committed by me. There is no doubt. Although capable scorcher of enemies, they are not delivering me ( from my troubles)" ||38.48||

||Sloka 38.49||

ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕರುಣಂ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಮ್||38.49||
ಅಥಾಬ್ರವೀನ್ಮಹಾತೇಜಾ ಹನುಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ|

ಸ|| ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಅಬ್ರವೀತ್ ||

||Sloka meanings||

ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ-
ವೈದೇಹಿ ಯೊಕ್ಕ ಆ ಕನ್ನೀರುತೋ ಪಲಿಕಿನ ವಚನಮುಲನು ವಿನಿನ
ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ -
ಮಹಾ ತೇಜಮು ಕಲ ಮಾರುತಾತ್ಮಜುಡಗು ಆ ಹನುಮಂತುಡು
ಅಬ್ರವೀತ್ - ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು

ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ-
hearing those piteous words spoken by Sita with tears
ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ -
powerful son of wind god, Hanuman
ಅಬ್ರವೀತ್ - spoke

||Sloka summary||

"ವೈದೇಹಿ ಯೊಕ್ಕ ಆ ಕನ್ನೀರುತೋ ಪಲಿಕಿನ ವಚನಮುಲನು ವಿನಿನ ಮಹಾ ತೇಜಮು ಕಲ ಆ ಹನುಮಂತುಡು ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು." ||38.49||

"Then the powerful son of wind god, Hanuman hearing those piteous words spoken by Sita with tears, spoke in reply."||38.49||

||Sloka 38.50||

ತ್ವಚ್ಛೋಕವಿಮುಖೋ ರಾಮೋ ದೇವಿ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ||38.50||
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ|

ಸ|| ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ | ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ |ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ||

||Sloka meanings||

ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ -
ಓ ದೇವಿ ನೀ ವಿಯೋಗ ಶೋಕಮುತೋ ರಾಮುಡು ವಿಷಯಮುಲಲೋ ವಿಮುಖತ ಚೂಪಿಂಚುಚುನ್ನಾಡು
ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ -
ಸತ್ಯಮುಗಾ ಪ್ರಮಾಣಮು ಚೇಸಿ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ -
ರಾಮುಡು ದುಃಖಮುಲೋ ನುಂಡುಟವಲನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಕೂಡಾ ದುಃಖಮುಲೋ ಉನ್ನಾಡು.

ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ -
O Devi, Rama in deep sorrow because of you, is averse to doing anything.
ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ - I vouch for the truth.
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ - Rama being immersed in sorrow, Lakshmana too is in sorrow

||Sloka summary||

"ಓ ದೇವಿ ನೀ ವಿಯೋಗ ಶೋಕಮುತೋ ರಾಮುಡು ವಿಷಯಮುಲಲೋ ವಿಮುಖತ ಚೂಪಿಂಚುಚುನ್ನಾಡು. ಸತ್ಯಮುಗಾ ಪ್ರಮಾಣಮು ಚೇಸಿ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು. ರಾಮುಡು ದುಃಖಮುಲೋ ನುಂಡುಟವಲನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಕೂಡಾ ದುಃಖಮುಲೋ ಉನ್ನಾಡು." ||38.50||

"Oh Devi ! In deep sorrow because of you Rama is averse to doing anything. I vouch for the truth. Rama being immersed in sorrow, Lakshmana wails." ||38.50||

||Sloka 38.51||

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ ನ ಕಾಲಃ ಪರಿಶೋಚಿತುಮ್||51||
ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಂತಮನಿಂದಿತೇ|

ಸ|| ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ| ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ| ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ||

||Sloka meanings||

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ - ಎಲಾಗೋ ನೀವು ಚೂಡಬಡಿನಾವು
ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ - ವಿಚಾರಿಂಚವಲಸಿನ ಕಾಲಮು ಕಾದು
ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ - ಓ ಪೂಜ್ಯುರಾಲಾ ಈ ಕ್ಷಣಮೇ
ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ - ದುಃಖಮುಲ ಅಂತಮು ಚೂಚೆದವು

ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ -
now that somehow you having been found
ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ -
not the time for sorrowing.
ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ -
O blameless lady, this moment
ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ -
will see the end of your sorrows

||Sloka summary||

"ಎಲಾಗೋ ನೀವು ಚೂಡಬಡಿನಾವು. ಇದಿ ವಿಚಾರಿಂಚವಲಸಿನ ಕಾಲಮು ಕಾದು. ಓ ಪೂಜ್ಯುರಾಲಾ ! ಈ ಕ್ಷಣಮೇ ದುಃಖಮುಲ ಅಂತಮು ಚೂಚೆದವು." ||38.51||

"Now that somehow you having been found, this is not the time for sorrowing. Oh Blameless lady ! This moment you will see the end of your sorrows" ||38.51||

||Sloka 38.52||

ತಾವುಭೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ||52||
ತ್ವದ್ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ|

ಸ|| ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ||

||Sloka meanings||

ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ - ನೀ ದರ್ಶನಮುನಕೈ ಉತ್ಸಾಹಮುತೋ
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ - ಮಹಾಬಲವಂತುಲೂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮುಲು ಅಗು
ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ - ಆ ರಾಜಪುತ್ರುಲು ಇದ್ದರೂ
ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ - ಲಂಕಾನಗರಮುನು ಭಸ್ಮಮು ಚೇಸೆದರು

ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ -
anxious for seeing you
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ -
two tigers among men, powerful
ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ -
both the princes
ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ -
will reduce the Lanka to ashes

||Sloka summary||

"ಆ ಮಹಾಬಲವಂತುಲೂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಮುಲು ಅಗು ರಾಜಪುತ್ರುಲು ಇದ್ದರೂ ನೀ ದರ್ಶನಮು ನಕೈ ಉತ್ಸಾಹಮುತೋ ಈ ಲಂಕಾನಗರಮುನು ಭಸ್ಮಮು ಚೇಸೆದರು."||38.52||

"The two tigers among men, powerful are anxious for seeing you. The two princes will reduce the Lanka to ashes."||38.52||

||Sloka 38.53||

ಹತ್ವಾ ಚ ಸಮರೇ ಕ್ರೂರಂ ರಾವಣಂ ಸ ಬಾಂಧವಮ್||53||
ರಾಘವಸ್ತ್ವಾಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ನೇಷ್ಯತಿ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ|

ಸ|| ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ರಾಘವಃ ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ ||

||Sloka meanings||

ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ - ಓ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ
ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ -
ಕೄರುಡೈನ ರಾವಣುನಿ ಅತನಿ ಬಂಧುವುಲತೋ ಸಹಾ ಹತಮಾರ್ಚಿ
ರಾಘವಃ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ -
ರಾಘವುಡು ತನ ಪುರಮುನಕು
ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ - ನಿನ್ನು ಗೊನಿಪೋವುನು

ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ - O wide eyed lady
ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ -
after killing evil Ravana along with his relatives,
ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ - to his city
ರಾಘವಃ ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ -Raghava will take you

||Sloka summary||

"ಓ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ರಾಘವುಡು ರಾವಣುನಿ ಅತನಿ ಬಂಧುವುಲತೋ ಸಹಾ ಹತಮಾರ್ಚಿ ನಿನ್ನು ತನ ಪುರಮುನಕು ತೀಸುಕುಪೋವುನು". ||38.53||

"Oh Wide eyed lady ! Raghava after killing evil Ravana along with his relatives, will take you to his city". ||38.53||

||Sloka 38.54||

ಬ್ರೂಹಿ ಯದ್ರಾಘವೋ ವಾಚ್ಯೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ||54||
ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾಪಿ ತೇಜಸ್ವೀ ಹರಯೋsಪಿ ಸಮಾಗತಃ|

ಸ|| ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ ಬ್ರೂಹಿ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಬ್ರೂಹಿ -
ರಾಘವುನಕು ಏಮಿ ಮಾಟಲು ಚೆಪ್ಪವಲೆನೋ ಅವಿ ನೀವು ಚೆಪ್ಪುಮು
ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ - ಮಹಾಬಲುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಕು
ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ -
ತೇಜಸ್ವಿ ಸುಗ್ರೀವುನಕು ಅಕ್ಕಡ ಸಮಾಗಮೈನ ವಾನರುಲಕು ಕೂಡಾ

ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಬ್ರೂಹಿ -
tell me those words for mighty Raghava
ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ - powerful Lakshmana
ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ -
brilliant Sugriva and all other Vanaras gathered there

||Sloka summary||

"ರಾಘವುನಕು, ಮಹಾಬಲುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಕು, ತೇಜಸ್ವಿ ಸುಗ್ರೀವುನಕು ಅಕ್ಕಡ ಸಮಾಗಮೈನ ವಾನರುಲಕು ಎಮಿ ಮಾಟಲು ಚೆಪ್ಪವಲೆನೋ ಅವಿ ನೀವು ಚೆಪ್ಪುಮು". ||38.54||

"Tell me those words for mighty Raghava, the powerful Lakshmana, the brilliant Sugriva and all other Vanaras gathered there". ||38.54||

||Sloka 38.55||

ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ||55||
ಉವಾಚ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಹನೂಮಂತಂ ಪ್ಲವಂಗಮಮ್|

ಸ|| ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸುರಸುತೋಪಮಾ ಸೀತಾ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ||

||Sloka meanings||

ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸುರಸುತೋಪಮಾ -
ಈ ವಿಧಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪಬಡಿನ, ಸುರಲತೋ ಸಮಾನಮೈನ
ಸೀತಾ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ -
ಶೋಕಮುಲೋ ಉನ್ನಆ ಸೀತಾ
ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ -
ಮಾರುತಾತ್ಮಜುಡಗು ಹನುಮಂತುನಿತೋ ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು

ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ -
thus spoken to, Sita who is like a divine lady
ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ - immersed in sorrow
ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ -
spoke to Hanuman the best among fliers

||Sloka summary||

"ಈ ವಿಧಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪಬಡಿನ, ಶೋಕಮುಲೋ ಉನ್ನ, ಸುರಲತೋ ಸಮಾನಮೈನ ಆ ಸೀತಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜುಡಗು ಹನುಮಂತುನಿತೋ ಇಟ್ಲು ಪಲಿಕೆನು." ||38.55||

"Thus asked, Sita who is like a divine lady, immersed in sorrow , spoke to Hanuman the best among fliers."||38.55||

||Sloka 38.56||

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಸುಷುವೇ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ||38.56||
ತಂ ಮಮಾರ್ಥೇ ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ ಶಿರಸಾ ಚಾಭಿವಾದಯ|

ಸ|| ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಸುಖಂ ಪೃಚ್ಛ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ ||

||Sloka meanings||

ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ - ಲೋಕಮು ಸಂರಕ್ಷಿಂಚುಟಕು
ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ -
ಮನಸ್ವಿನಿ ಅಯಿನ ಕೌಸಲ್ಯ ಎವರಿನಿ ಜನ್ಮನಿಚ್ಚೆನೋ
ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ-
ವಾನಿಕಿ ನಾ ಕೊಱಕು ಶಿರಸ್ಸು ವಂಚಿ ಅಭಿವಾದಮು ಚೇಸಿ
ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ- ಕುಶಲಮು ಅಡುಗುಮು

ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ -
lord of the world
ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ -
whom sensitive woman Kausalya bore
ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ-
for my sake bowing the head,
ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ-
ask the well-being of him

||Sloka summary||

"ಲೋಕಮು ಸಂರಕ್ಷಿಂಚುಟಕು ಮನಸ್ವಿನಿ ಅಯಿನ ಕೌಸಲ್ಯ ಎವರಿನಿ ಜನ್ಮನಿಚ್ಚೆನೋ ವಾನಿಕಿ ನಾಕೊಱಕು ಶಿರಸ್ಸು ವಂಚಿ ಅಭಿವಾದಮು ಚೇಸಿ ವಾರಿ ಕುಶಲಮು ಅಡುಗುಮು." ||38.56||

"For my sake bowing the head, ask the well-being of him, who is the lord of the worlds whom Kausalya bore."||38.56||

||Sloka 38.57,58||

ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಯಾಶ್ಚ ವರಾಂಗನಾ||57||
ಇಶ್ವರ್ಯಂ ಚ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಲಭಮ್|

ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚೈವ ಸಮ್ಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯಚ||58||
ಅನುಪ್ರವ್ರಜಿತೋ ರಾಮಂ ಸುಮಿತ್ರಾ ಯೇನ ಸುಪ್ರಜಾಃ|

ಸ||ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಅಭಿ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಚ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಯೇನ ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ||

ರಾಮ ಟೀಕಾಲೋ - 'ಯೇನ ಸುಮಿತ್ರ ಸುಪ್ರಜ ಶೋಭನಪುತ್ರವತೀ'

||Sloka meanings||

ಯೇನ ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ - ಎವರಿ ಚೇತ ಅನ್ನಿ ರತ್ನಮುಲನು
ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ - ಅನುರಾಗವತುಲೈನ ಸ್ತ್ರೀಲನು
ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ - ವಿಶಾಲಮೈನ ಪೃಥಿವಿನೀ
ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಸ್ರಜಶ್ಚ - ದುರ್ಲಭಮೈನ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ
ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಚ - ಸುಮಿತ್ರ ಶೋಭನಪುತ್ರವತಿಯೋ
(ಸಃ) ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯ-
ತಲ್ಲಿ ತಂಡ್ರುಲನು ಗೌರವಿಂಚಿ ವಾರಿ ಅನುಮತಿತೋ
ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ- ರಾಮುನಿ ಅನುಸರಿಂಚಿನವಾಡು

ಯೇನ ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ -
by whom all the riches have been given up
ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ -
dear one and best of women
ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ -
the vast kingdom
ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಸ್ರಜಶ್ಚ -
difficult to obtain prosperity also
ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಚ -
whom made Sumitra known as great mother
(ಸಃ) ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯ-
having respected his father and mother and pleased them
ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ-
followed Rama

||Sloka summary||

"ಎವರು ಪುಷ್ಪಮಾಲಿಕಲನೂ , ಅನ್ನಿ ರತ್ನಮುಲನು ಅನುರಾಗವತುಲೈನ ಸ್ತ್ರೀಲನು ವಿಶಾಲಮೈನ ಪೃಥಿವಿನೀ ದುರ್ಲಭಮೈನ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ, ಎವರಿವಲನ ಸುಮಿತ್ರನು ಶೋಭನಪುತ್ರವತಿಯೋ ಅಟ್ಟಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು, ತಲ್ಲಿ ತಂಡ್ರುಲನು ಗೌರವಿಂಚಿ ವಾರಿ ಅನುಮತಿತೋ ರಾಮುನಿ ಅನುಸರಿಂಚಿನವಾಡು. ||38.57,58||

"Lakshmana, the son of Sumitra who gave up all riches garlands, his dear wife , the best of women , the vast kingdom which is most difficult to obtain and also prosperity , who having respected his father and mother, was pleased to adopt the ascetic life and accompanied Rama." ||38.57,58||

||Sloka 38.59||

ಅನುಕೂಲ್ಯೇನ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸುಖಮನುತ್ತಮಮ್||59||
ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಭ್ರಾತರಂ ಪಾಲಯನ್ ವನೇ|

ಸ||ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ ಅನುಗಚ್ಛತಿ||

||Sloka meanings||

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ-
ಧರ್ಮಾತ್ಮುಡು , ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಸುಖಮು ನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ
ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ -
ಅನ್ನಗಾರೈನ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥುನಿಕಿ ವನಮುಲೋ
ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ ಅನುಗಚ್ಛತಿ - ಅನುಕೂಲಮುಗಾ ಪಾಲಿಂಚುಟಕು ವೆಳ್ಳೆನು

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ-
great, righteous having given up his pleasures
ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ವನೇ ಅನುಗಚ್ಛತಿ-
followed his brother into the forest
ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ -
in order to be able to serve him.

||Sloka summary||

"ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಧರ್ಮಾತ್ಮುಡು , ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಸುಖಮು ನು ತ್ಯಜಿಂಚಿ ಅನ್ನಗಾರೈನ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥುನಿ ಕಿ ತೋಡುನೀಡಗಾ ವನಮುಲೋ ವುಂಡುಟಕು ವೆಳ್ಳೆನು." ||38.59||

"Great, righteous Lakshmana who had given up his pleasures and followed his brother into the forest in order to be able to serve him." ||38.59||

||Sloka 38.60||

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವೀ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||38.60||
ಪಿತೃವತ್ ವರ್ತತೇ ರಾಮೇ ಮಾತೃನ್ಮಾಂ ಸಮಾಚರನ್|

ಸ||ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ||

||Sloka meanings||

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ -
ಸಿಂಹಪು ಸ್ಕಂಧಮುವಂಟಿ ಸ್ಕಂಧಮುಕಲ, ಮಹಾಬಾಹುವುಲು ಕಲ
ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ -
ಮನಸ್ವಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನುಡು
ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ -
ನನ್ನು ಕನ್ನತಲ್ಲಿಲಾಗ
ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ -
ರಾಮುನಿ ಕನ್ನ ತಂಡ್ರಿಲಾಗಾ ಚೂಚುಕೊನುನು

ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ -
'lion shouldered, with powerful arms
ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ -
high souled, handsome
ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ -
treats me like his mother.
ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ -
treats Rama as his father

||Sloka summary||

"ಸಿಂಹಪು ಸ್ಕಂಧಮುವಂಟಿ ಸ್ಕಂಧಮುಕಲ, ಮಹಾಬಾಹುವುಲು ಕಲ, ಮನಸ್ವಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನುಡು. ನನ್ನು ಕನ್ನತಲ್ಲಿಲಾಗ ರಾಮುನಿ ಕನ್ನ ತಂಡ್ರಿಲಾಗಾ ಚೂಚುಕೊನುನು."||38.60||

"Lakshmana who is lion shouldered, with powerful arms, high souled, handsome , who treats Rama as his father and treats me like his mother." ||38.60||

||Sloka 38.61,62||

ಹ್ರಿಯಮಾಣಾಂ ತದಾ ವೀರೋ ನ ತು ಮಾಂ ವೇದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ||38.61||
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತೋನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ|
ರಾಜಪುತ್ತ್ರಃ ಪ್ರಿಯಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸದೃಶಃ ಶ್ವಸುರಸ್ಯಮೇ||38.62||

ಸ||ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ತದಾ ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ||

||Sloka meanings||

ತದಾ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - ಅಪ್ಪುಡು ವೀರುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಿಕಿ
ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ - ನನ್ನು ಅಪಹರಿಂಪಬಡಡಮು ತೆಲಿಯದು
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ - ವೃದ್ಧುಲನಿ ಸೇವಿಂಚು ಸಮರ್ಥುಡೈನ
ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ - ಮಿತ ಭಾಷಿ
ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ - ಪ್ರಿಯಮನವಾಡು, ಶ್ರೇಷ್ಠುಡು ರಾಜಪುತ್ರುಡು
ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ - ನಾಕು ಮಾಮಗಾರಿತೋ ಸಮಾನುಡು."

ತದಾ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - then heroic Lakshmana
ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ -
did not know when I was being carried away
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ -
serves elders, prosperous, energetic
ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ -
reserved in his speech
ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ -
dear one, prince and best
ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ -
equal to me like my father-in-law

||Sloka summary||

"ವೀರುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುನಿ ಕಿ ನನ್ನು ಅಪಹರಿಂಪಬಡಡಮು ತೆಲಿಯದು. ವೃದ್ಧುಲನಿ ಸೇವಿಂಚು, ವಿವೇಕಮುಗಲ ಸಮರ್ಥುಡೈನ ಅಂದರಿಮೆಪ್ಪು ಪೊಂದಿನ ಆ ರಾಜಕುಮಾರುಡು ನಾ ಮಾಮಗಾರಿತೋ ಸಮಾನುಡು." ||38.61,62||

"Heroic Lakshmana who did not know when I was being carried away, who serves elders, prosperous, energetic reserved in his speech, like my father-in-law, is dear to Rama"||38.61,62||

||Sloka 38.63,64||

ಮಮ ಪ್ರಿಯತರೋ ನಿತ್ಯಂ ಭ್ರಾತಾ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ನಿಯುಕ್ತೋ ಧುರಿ ಯಸ್ಯಾಂ ತು ತಾಮುದ್ವಹತಿ ವೀರ್ಯವಾನ್||38.63||
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವೋ ನೈವ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಮನುಸ್ಮರೇತ್|
ಸ ಮಮಾರ್ಥಾಯ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯೋ ವಚನಾನ್ಮಮ||38.64||

ಸ|| || ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ||ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ||

||Sloka meanings||

ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - ರಾಮುನಿ ಯೊಕ್ಕ ತಮ್ಮುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು
ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ -ಎಲ್ಲಪ್ಪುಡೂ ನಾಕು ಪ್ರಿಯಮೈನ ವಾಡು
ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ - ವೀರುಡು ಏಪನಿ ಅಪ್ಪಗಿಂಚಿನಾ
ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ - ದಾನಿನಿ ನಿರ್ವರ್ತಿಂಚುವಾಡು
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ - ಎವರಿನಿ ಚೂಚಿ ರಾಮುಡು
ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ - ಜರಿಗಿನ ವೃತ್ತಾಂತಮು ತಲಚಡೋ
ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ - ಅತನಿನಿ ನಾ ಕೊಱಕು
ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ - ನಾ ಮಾಟಗಾ ಕುಶಲಮುನು ಅಡುಗುಮು

ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ -
Lakshmana, Rama's brother
ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ -
always dear to me,
ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ -
discharge whatever task assigned to him,
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ -
seeing whom Raghava
ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ -
does not miss the noble one
ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ -
him, for may sake
ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ -
in my words ask his well being

||Sloka summary||

"ರಾಮುನಿ ಯೊಕ್ಕ ತಮ್ಮುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು. ಎಲ್ಲಪ್ಪುಡೂ ನಾಕು ಪ್ರಿಯಮೈನ ವಾಡು. ವೀರುಡು ಏಪನಿ ಅಪ್ಪಗಿಂಚಿನಾ ನಿರ್ವರ್ತಿಂಚುವಾಡು. ಎವರಿನಿ ಚೂಚಿ ರಾಮುಡು ಜರಿಗಿನ ವೃತ್ತಾಂತಮು ತಲಚಡೋ ಅತನಿನಿ ನಾ ಕೊಱಕೈ ನಾ ಮಾಟಲುಗಾ ಕುಶಲಮು ಅಡುಗುಮು". ||38.63,64||

"Rama's brother who is always dear to me, the heroic Lakshmana who will discharge whatever task assigned to him, seeing whom for support, Rama does not miss the noble one , for my sake with my words enquire about his welfare."||38.63,64||

||Sloka 38.65||

ಮೃದುರ್ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಿಯೋ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ಯಥಾ ಹಿ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್||38.65||
ತ್ವಮಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ಯೋಗೇ ಪ್ರಮಾಣಂ ಹರಿಸತ್ತಮ||

ಸ|| ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ ಹರಿಸತ್ತಮಃ ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ | ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ||

ಗೋವಿನ್ದರಾಜುಲವಾರು ತಮ ಟೀಕಾಲೋ- ರಾಮಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ ತಥಾ ವಕ್ತವ್ಯಃ| ಅಂಟೇರಾಮುನಿಕಿ ಏವಿಧಮುಗಾ ದುಃಖಮು ತಗ್ಗುನೋ ಆವಿಧಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪವಲೆನು ಅನಿ ; ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ಯೋಗೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್ - ಈ ಕಾರ್ಯಮು ಸಾಧಿಂಚುಟಲೋ ನೀವೇ ತಗಿನವಾಡಿವಿ.

||Sloka meanings||

ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ - ಓ ವಾನರೋತ್ತಮ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ
ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - ರಾಮುನಿಕಿ ಪ್ರಿಯುಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು
ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ- ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ ಪಾವನುಡು ಸಮರ್ಥು
ಹರಿಸತ್ತಮಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ -
ಓ ವಾನರೋತ್ತಮ ಏ ವಿಧಮುಗಾ ದುಃಖಮು ಕ್ಷೀಣಿಂಚುನೋ
ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ - ಆ ಕಾರ್ಯಸಾಧನಕು
ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ- ನೀವೇ ತಗಿನವಾಡಿವಿ

ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ - O best of Vanaras
ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ - Lakshmana dear to Rama
ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ- soft, pure, competent
ಹರಿಸತ್ತಮಃ o best of Vanaras
ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ - the way the sorrow can be mitigated
ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ - in accomplishing this task
ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ- you are authority

||Sloka summary||

"ಓ ವಾನರೋತ್ತಮ ಮೃದುಸ್ವಭಾವಿ ಪಾವನುಡು ಸಮರ್ಥುಡು ರಾಮುನಿಕಿ ಪ್ರಿಯುಡು ಅಯಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಣುಡು ಏ ವಿಧಮುಗಾ ನಾದುಃಖಮುನು ಅಂತಮುಚೇಯುನೋ ಅಟ್ಲು ನೀವು ಕಾರ್ಯಮು ಸಾಧಿಂಪ ವಲೆನುÓ.||38.65||

"Oh best of Vanaras act in such a manner that Lakshmana who is soft, pure, competent and dear to Rama, can mitigate my suffering. You are a competent in accomplishing this task".||38.65||

||Sloka 38.66||

ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ಸಮಾರಂಭಾನ್ಮಯಿ ಯತ್ನಪರೋ ಭವೇತ್||38.66||
ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚ ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ|

ಸ|| ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ ! ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ||

||Sloka meanings||

ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ - ರಾಘವುಡು ನೀ ಸಂರಂಭಮು ವಲನೇ
ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ - ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚು ಯತ್ನಮುಲೋ ಪಡುನು
ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ - ನಾ ನಾಧುಡು ಶೂರುಡು ರಾಮುನಿಕಿ
ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ - ಮರಲ ಮರಲ ಚೆಪ್ಪುಮು

ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ -
by your efforts alone
ರಾಘವಃ ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ -
Raghava will try for my release
ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ -
to my husband powerful Rama
ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ -
tell these words again and again

||Sloka summary||

"ರಾಘವುಡು ನೀ ಸಂರಂಭಮು ವಲನೇ ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಂಚು ಯತ್ನಮುಲೋ ಪಡುನು. ನಾ ನಾಧುನಿಕಿ ಮರಲ ಮರಲ ಚೆಪ್ಪುಮು." ||38.66||

"By your efforts alone Raghava will try for my release. You tell these words to my husband powerful Rama again and again." ||38.66||

||Sloka 38.67||

ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಸಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜ||38.67||
ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಸಾನ್ನ ಜೀವೇಯಂ ಸತ್ಯೇ ನಾಹಂ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ|

ಸ|| ದಶರಥಾತ್ಮಜ ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ | ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ| ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ||

||Sloka meanings||

ದಶರಥಾತ್ಮಜ - ದಶರಥಾತ್ಮಜ
ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ -
ನೇನು ಒಕ ಮಾಸಮು ಜೀವಿತಮು ಧರಿಂಚೆದನು
ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ -
ಮಾಸಮು ಗಡಿಚಿ ಜೀವಿಂಚನು
ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ-
ನೇನು ಸತ್ಯಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು

ದಶರಥಾತ್ಮಜ - son of Dasaratha
ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ -
will live for one more month
ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ -
beyond this month I will not live
ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ-
I am telling you the truth

||Sloka summary||

"ದಶರಥಾತ್ಮಜ ನೇನು ಒಕ ಮಾಸಮು ಜೀವಿತಮು ಧರಿಂಚೆದನು. ಮಾಸಮು ಗಡಿಚಿ ಜೀವಿಂಚನು. ನೇನು ಸತ್ಯಮುಗಾ ಚೆಪ್ಪುಚುನ್ನಾನು." ||38.67||

"Oh Son of Dasaratha I will live for one more month. Beyond this month I will not live. I am telling you the truth." ||38.67||

||Sloka 38.68||

ರಾವಣೇ ನೋಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ನಿಕೃತ್ಯಾ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ||38.68||
ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ ವೀರ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾದಿವ ಕೌಶಿಕೀಮ್|

ಸ|| ವೀರ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ||

||Sloka meanings||

ವೀರ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ -
ಓ ವೀರಾ ಪಾಪಕರ್ಮುಡಗು ರಾವಣುನಿ ಚೇ
ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ -
ಅವಮಾನಿಂಪಬಡಿ ಬಂಧಿಂಚಬಡಿನ ನನ್ನು
ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ -
ನುವ್ವು ಪಾತಾಳಮುನುಂಚಿ ಇಂದ್ರುನಿ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ವಿಷ್ಣುವು ರಕ್ಷಿಂಚಿನಟ್ಲು
ತ್ವಂ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ -
ನೀವು ನನ್ನು (ರಾವಣಬಂಧಮುನುಂಡಿ) ರಕ್ಷಿಂಪವಲೆನು

ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ -
by the evil Ravana
ತ್ವಂ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ -
you can rescue me
ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ -
who was insulted and imprisoned?
ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ -
like riches of Indra from the nether world

||Sloka summary||

"ಓ ವೀರಾ ಪಾಪಕರ್ಮುಡಗು ರಾವಣುಡು ನನ್ನು ಬಂಧಿಂಚಿನವಾಡು. ಪಾತಾಳಮುನುಂಚಿ ಇಂದ್ರುನಿ ಇಶ್ವರ್ಯಮುನು ವಿಷ್ಣುವು ರಕ್ಷಿಂಚಿನಟ್ಲು ನೀವು ನನ್ನು ರಾವಣಬಂಧಮುನುಂಡಿ ರಕ್ಷಿಂಪವಲೆನು". ||38.68||

"Oh Hero ! From the insulting imprisonment by Ravana you can rescue me like Kausika was rescued from the underworld".||38.68||

||Sloka 38.69||

ತತೋ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಶುಭಮ್||38.69||
ಪ್ರದೇಯೋ ರಾಘವಾಯೇತಿ ಸೀತಾ ಹನುಮತೇ ದದೌ|

ಸ|| ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ -
ಅಪ್ಪುಡು ಸೀತ ತನ ವಸ್ತ್ರಮುಲೋ ಕಟ್ಟಬಡಿನ
ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ-
ಶುಭಕರಮು ದಿವ್ಯಮು ಅಯಿನ ಚೂಡಾಮಣಿನಿ ತೀಸಿ
ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ -
ರಾಘವುನಕು ಇವ್ವಮನಿ ಹನುಮಂತುನಿಕಿ ಇಚ್ಚೆನು

ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ -
the Sita from her clothes
ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ-
taking out divine Chudamani
ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ -
gave it to Hanuman to be given to Rama

||Sloka summary||

"ಅಪ್ಪುಡು ಸೀತ ತನ ವಸ್ತ್ರಮುಲೋ ಕಟ್ಟಬಡಿನ ಶುಭಕರಮು ದಿವ್ಯಮು ಅಯಿನ ಚೂಡಾಮಣಿನಿ ತೀಸಿ ರಾಘವುನಕು ಇವ್ವಮನಿ ಹನುಮಂತುನಿಕಿ ಇಚ್ಚೆನು." ||38.69||

"Then Sita took out the divine Chudamani tied up in her clothes and gave it to Hanuman to be given to Rama." ||38.69||

||Sloka 38.70||

ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ತತೋ ವೀರೋ ಮಣಿರತ್ನಮನುತ್ತಮಮ್||38.70||
ಅಂಗುಳ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ನ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಭವದ್ಭುಜಃ|

ಸ|| ತತ್ಃ ವೀರಃ ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ||

||Sloka meanings||

ತತ್ಃ ವೀರಃ - ಅಪ್ಪುಡು ಆ ವೀರುಡು
ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಆ ಮಣಿರತ್ನಮುನು ತೀಸುಕೊನಿ
ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ವೇಲಿಕಿ ಪೆಟ್ಟುಕೊನೆನು
ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ- ಭುಜಮುನಂದು ಇಮಡನಿ ಕಾರಣಮುವಲನ

ತತ್ಃ ವೀರಃ -
then the hero Hanuman
ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
taking the excellent jewel
ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ -
placed it on his finger
ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ-
as it was not fitting his arm

||Sloka summary||

"ಅಪ್ಪುಡು ಆ ವೀರುಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮಮೈನ ಆ ಮಣಿರತ್ನಮುನು ತೀಸುಕೊನಿ ಅದಿ ತನ ಭುಜಮುನಂದು ಇಮಡನಿ ಕಾರಣಮುವಲನ ತನ ವೇಲಿಕಿ ಪೆಟ್ಟುಕೊನೆನು." ||38.70||

"Then the hero Hanuman taking the excellent jewel placed it on his finger as it was not fitting his arm" ||38.70||

||Sloka 38.71||

ಮಣಿರತ್ನಂ ಕಪಿವರಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯಽಭಿವಾದ್ಯ ಚ||38.71||
ಸೀತಾಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ|

ಸ|| ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ||

||Sloka meanings||

ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ -
ಆ ಕಪಿಪ್ರವೀರುಡು ಮಣಿರತ್ನಮು ತೀಸುಕೊನಿ
ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ - ಸೀತಾದೇವಿಕಿ ಅಭಿವಂದನಮುಲು ಚೇಸಿ
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ- ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮು ಚೇಸಿ
ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ - ವಿನಮ್ರಮುಗಾ ಅಮೆ ಪಕ್ಕನ ನಿಲಬಡೆನು

ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ - the best of Vanaras, taking the jewel
ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ - bowing to Sita, circumambulating her
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ- circumambulating her
ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ - stood next to her respectfully

||Sloka summary||

"ಆ ಕಪಿಪ್ರವೀರುಡು ಮಣಿರತ್ನಮುಲು ತೀಸುಕೊನಿ ಸೀತಾದೇವಿಕಿ , ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮು ಚೇಸಿ ಅಭಿವಂದನಮುಲು ಚೇಸಿ ವಿನಮ್ರಮುಗಾ ಅಮೆ ಪಕ್ಕನ ನಿಲಬಡೆನು.Ó ||38.71||

"Then the best of Vanaras, taking the jewel bowing to Sita, circumambulating her, stood next to her respectfully". ||38.71||

||Sloka 38.72,73||

ಹರ್ಷೇಣ ಮಹತಾ ಯುಕ್ತಃ ಸೀತಾ ದರ್ಶನಜೇನ ಸಃ||38.72||
ಹೃದಯೇನ ಗತೋ ರಾಮಂ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||38.73||

ಸ|| ಸಃ ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||

||Sloka meanings||

ಸಃ ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ - ಆತಡು ಸೀತಾ ದರ್ಶನಮುತೋ
ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ - ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಮುಪೊಂ
ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ - ತನ ಮನಸ್ಸುತೋ ರಾಮುನಿ ಚೇರೆನು
ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ - ಶರೀರಮು ಇಕ್ಕಡೇ ಉನ್ನಾ

ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ - by having seen Sita
ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ - imbued with great joy
ಸಃ ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ - he reached Rama in his heart
ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ - though he was there with his body

||Sloka summary||

"ಆತಡು ಸೀತಾ ದರ್ಶನಮುತೋ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಮುಪೊಂದಿ ಶರೀರಮು ಇಕ್ಕಡೇ ಉನ್ನಾ ತನ ಮನಸ್ಸುತೋ ರಾಮುನಿ ಚೇರೆನು."||38.72,73||

"He, delighted by having seen Sita, stood there physically, but reached Rama in his heart."||38.72,73||

||Sloka 38.74||

ಮಣಿವರಮುಪಗೃಹ್ಯ ಮಹಾರ್ಹಂ
ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ಪ್ರಭಾವಾತ್|
ಗಿರಿರಿವ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ
ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||38.74||

ಸ|| ಮಹಾರ್ಹಂ ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ತಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||

||Sloka meanings||

ಮಹಾರ್ಹಂ ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ -
ಜನಕಮಹರಾಜು ಯೊಕ್ಕ ಕುಮಾರ್ತೆ ದ್ವಾರಾ ಮಹತ್ತರಮೈನ
ಧೃತಂ ತಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ - ಧರಿಂಚಿನ ಅ ಮಣಿನಿ ತೀಸುಕೊನಿ,
ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ-
ದಾನಿ ಪ್ರಭಾವಮು ವಲನ ವಾಯುವುಲಚೇ ಕಂಪಿಂಪಬಡಿ ಕುದುಟಬಡಿನ ಪರ್ವತಮುವಲೆ
ಸುಖಿತಮನಾಃ - ಸುಖಮೈನ ಮನಸ್ಸು ಗಲವಾಡೈ
ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ - ತಿರುಗು ಪ್ರಯಾಣಮುನಕು ಸಿದ್ಧಪಡೆನು

ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ -
from the daughter of Janaka
ಧೃತಂ ತಂ ಮಹಾರ್ಹಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ -
having received the most precious jewel that was worn ,
ಪ್ರಭಾವಾತ್ - because of its power
ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ-
like a mountain shaken and released from the impact of wind
ಸುಖಿತಮನಾಃ - very much pleased
ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ -
prepared to return

||Sloka summary||

"ಜನಕಮಹರಾಜು ಯೊಕ್ಕ ಕುಮಾರ್ತೆ ದ್ವಾರಾ ಮಹತ್ತರಮೈನ ಮಣಿನಿ ತೀಸುಕೊನಿ, ವಾಯುವುಲಚೇ ಕಂಪಿಂಪಬಡಿ ಕುದುಟಬಡಿನ ಪರ್ವತಮುವಲೆ, ಸುಖಮೈನ ಮನಸ್ಸು ಗಲವಾಡೈ ತಿರುಗು ಪ್ರಯಾಣಮುನಕು ಹನುಮಂತುಡು ಸಿದ್ಧಪಡೆನು. " ||38.74||

"Having received the most precious jewel from the daughter of Janaka, like a mountain shaken and released from the impact of wind, very much pleased Hanuman prepared to return."||38.74||

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends the Sarga thirty-eight of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat ||